ریاست | آموزش | ارتباطات و بین الملل | پژوهش | فرهنگی تربیتی | بین الملل | یادداشت | آرشیو نشریات | چندرسانه ای | پیوندها | ارتباط با ما | العربیة | ENGLISH |
صفحه اصلی ریاست آموزش ارتباطات و بین الملل پژوهش فرهنگی تربیتی بین الملل


 تاریخ: پنج شنبه ٢ بهمن ١٣٩٩      ساعت: ١١:٣٥        شماره خبر: ١١٥٤٦٠          پرینت

پژوهشگاه بین المللی المصطفی برگزار کرد

نشست علمی «بررسی جریان‌های تأویل گرا در فهم قرآن»

گروه خبر: نشست علمی «بررسی جریان های تأویل گرا در فهم قرآن» با ارائه حجت الاسلام والمسلمین محمدباقر فرضی به همت گروه قرآن و حدیث پژوهشکده علوم اسلامی پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی به صورت مجازی برگزار گردید.

حجت الاسلام و المسلمین فرضی در ابتدای نشست ابراز کرد: بررسی این جریان ها به عنوان  پدیده‌ای بسیار مهم و نقش آفرین در عرصه فهم قرآن، مهم و اساسی است.

وی افزود: مسلماً جریان های مختلف بحث برداشت های تأویلی را از عصر نزول به گونه مطلوب و یکسان نپیموده اند؛ برخی از جریان ها مانند اخباریت، با تقید افراطی بر روایات و بی اعتنایی به منابع دیگر، تنها راه فهم تأویل آیات قرآن را مراجعه به منابع روایی دانستند و در مقابل، عده ای از فلاسفه و متکلمان، با عقل گرایی افراطی، راه تفریط را نسبت به روایات در پیش گرفتند و عقل را در همه ميادين وارد نمودند و البته در این میان، رهیافت میانه ای نیز وجود داشت که می کوشید از یکسونگری،  کناره جوید و با تمسک به ادله شرعی و براهین عقلی، معانی تأویلی را از شواهد و منابع معتبر عقلی و نقلی کسب کند که این نوع رهیافت در میان مفسران اجتهادی جامع دیده می شود.

حجت‌الاسلام والمسلمین فرضی، در ادامه، در باب بررسی و تبیین مباحث مقدماتی جریان های تأویلی بیان کرد: مسئله تأویل در علوم اسلامی، از جایگاه ممتازی در فهم و تفسیر درست از آیات الهی برخوردار است که بررسی جریان های مرتبط با آن به عنوان  پدیده ای نقش آفرین در عرصه فهم قرآن، مهم و اساسی به شمار می رود.  

عضو هیئت علمی پژوهشگاه بین المللی المصطفی درباره واژه «تأویل» اظهار داشت: واژه «تأویل» جایگاه ویژه ای در علوم قرآنی، تفسیر، حدیث اصول فقه، فلسفه و عرفان دارد. به نظر می رسد این واژه در طول تاریخ از تمام ابعاد مورد بررسی قرار نگرفته است، بلکه از جنبه ها و زوایای خاصی به مسئله تأویل پرداخته اند، در حالی که در معناى تأويل هيچ نوع خصوصيت و قيدى اخذ نشده است، بلکه داراى يك معناى وسيع و گسترده اى است که شامل همه دیدگاه ها می گردد.

وی در تبیین مفهوم تأویل خاطرنشان ساخت: کاربرد تأویل، امروزه نه صرفاً در معنای مترادف با تفسیر استعمال می شود و نه به تنهایی در ارائه معنا یا مصداقی از لفظ کاربرد دارد، بلکه تأویل، عملیات ارجاع معنای آیه به مراد نهایی است که با عبور از ظاهر الفاظ به وجود می آید و از مقصود نهایی آیه  پرده برداری می کند. با این حال، معنا و مراد غایی آیه دارای گونه های مختلفی است: خواه از قبيل عينيت هاى خارجى باشد و خواه از قبيل مفاهيم ذهنى که براى تعيين مقصود و مصداق آن، بايد از قراين خارجى كمك گرفت؛ گاهی در تعیین مصداق تأویلی، گاهی در تحقق کلام و جری و تطبیق، گاهی در وجودهای خارجی، زمانی در مراد واقعی معنای متشابه و رهیافت های باطنی به کار می رود و زمانی نیز ناظر به مصداق، تطبیق و تجسم خارجی آن معانی  است. هرکدام این کاربردها در جایی است که سخن یا لفظ از معنای اصلی و ظاهری بنابر توافق ادله و قرائن به سوی معانی تأویلی و باطنی برگردانده شود که دلالت الفاظ بر آن ناآشکار است.

حجت‌الاسلام والمسلمین فرضی تاریخ پیدایش تأویل را مورد بررسی قرار داد و تصریح کرد: تأویل، زاییده تفکر اسلامی نیست، بلکه یکی از مهم ترین ابزارهای زبان شناختی به شمار می رود که بشریت در مواجهه با مفاهیم بلند و رفیع، از آن برای کشف معانی و دلالت های فرالفظی گزاره های لفظی استفاده می نمود. با این حال، سابقه تأویل پذیری آیات وحی، به یونان باستان و ادیان پیشین بازمی‌گردد.

وی آغاز شکل گیری جریان های تأویلی را در اسلام، مربوط به عصر نزول و پس از رحلت رسول خاتم(ص) دانست و در این زمینه اذعان داشت: آغاز شکل گیری جریان های تأویلی در اسلام، به عصر نزول و پس از رحلت رسول خاتم(ص) بازمی گردد؛ آنجا که فضای تقابل ها، مباحثات و مجادلات سیاسی، کلامی و فقهی با تحمیل دیدگاه ها و تمسک به آیات قرآن و تأویل ها و تفسیرهای بجا و نابجا رونق دوچندان گرفت و در این عرصه، مکتب ها و جریان های  مختلف شکل گرفت و هر فرقه، گروه و جریانی می کوشید از اشتمال قرآن بر وجوه متعدد صحیح و ناصحیح  به منظور تحمیل دیدگاه و نیل به اغراض خود بهره گیرد.

حجت الاسلام والمسلمین فرضی، در ادامه، با بررسی سیر تاریخی جریان تأویل روایی از قرن نخست تاکنون، جریان تأویل روایی را از قدیمی ترین جریان های تأویلی دانست که در قرون مختلف در جامعه اسلامی تداوم و حضور باثبات داشته است.

وی علت تداوم و استمرار حضور جریان روایی را بدین گونه تحلیل نمود: علت این تداوم حضور، در دفاع از مکتب و مذهب نهفته است؛ به دلیل اینکه شیعه برای اثبات حقانیت خود به آیات قرآن و مفسران حقیقی آن در قرآن مراجعه می کند تا هویت و اصالت و گفتمان مذهبی خود را از زبان پیامبر(ص) و ائمه اطهار(علیهم السلام) تبیین نماید و اهل سنت نیز برای این کار در قالب جریان های اهل حدیث و اهل السنة والجماعة، هویت، اصالت و گفتمان خود را از طریق تفسیر و تأویل قرآن، از زبان پیامبر(ص) و صحابه نقل می کنند تا تمایزهای خود را از این زمینه و فضا به ثمر بنشانند.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه بین المللی المصطفی، در پایان، به آسیب های تأویل روایی اشاره نمود و چند محور آسیب زا در عرصه تأویل از منظر روایات را بدین شرح تبیین کرد: نخستین آسیب، کم‌توجهی صاحبان منابع روایی تفسیر به سلسله سند احادیث و بررسی محتوایی و متنی آنها است که متأسفانه روایات تأویلی  اغلب یا در منابع روایی پراکنده اند یا مورد بررسی قرار نگرفته اند یا در کتب روایی تفسیری مرسوم بدون بیان هر گونه توضیح، تحلیل، تبیین و بررسی سندی و حتی متنی ذکر شده اند یا حتی اسناد آن حذف گردیدند که همین امر آسیب های جدی بر پیکره روایات تأویلی وارد شده از معصومان(علیهم السلام) وارد ساخته است .

وی ادامه داد: آسیب دوم، وجود تطبیق های نابجا در روایات تأویلی است؛ مسئله تطبیقات ناروا در روایات تأویلی، از بزرگ ترین آسیب های این گرایش است که به انگیزه های گوناگون مذهبی، سیاسی، فرهنگی یا هر انگیزه دیگر در آثار روایی فراهم آمده است و فریقین نیز به آن توجه داشته اند و هر کدام در این زمینه مورد یا مواردی از این نمونه ها بیان داشته اند که البته همین تبیین ها نیز خود آسیبی دیگر بر روایات وارد ساخته است و چه بسا روایات صحیح در مظان اتهام ساختگی بودن قرار گرفته اند.

حجت‌الاسلام والمسلمین فرضی درباره آسیب سوم اظهار داشت: آسیب سوم، در هم آميختگى روایات تأویلی با تفسیری است؛ یکی از اشکالاتی که در تفاسیر به ویژه تفسیر پیشین مطرح است، عدم تفکیک و جداسازی روایات تفسیری از تأویلی است. البته در دوره معاصر با تلاش مفسران و قرآن پژوهان دقیق نگر مانند علامه طباطبایی، آیت الله معرفت و آیت الله جوادی آملی این موضوع مورد توجه قرار گرفته و در برخی بیانات از خلط موجود در روایات انتقاد شده است.

شایان ذکر است در پایان نشست، به پرسش های شرکت کنندگان پاسخ داده شد.


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




جدیدترین اخبار

صفحه اصلی ریاست آموزش ارتباطات و بین الملل پژوهش فرهنگی تربیتی بین الملل