ریاست | آموزش | ارتباطات و بین الملل | پژوهش | فرهنگی تربیتی | بین الملل | یادداشت | آرشیو نشریات | چندرسانه ای | پیوندها | ارتباط با ما | العربیة | ENGLISH |
صفحه اصلی ریاست آموزش ارتباطات و بین الملل پژوهش فرهنگی تربیتی بین الملل


 تاریخ: دوشنبه ٢٨ تير ١٤٠٠      ساعت: ١٤:٣٢        شماره خبر: ١١٨٠٦٠          پرینت

رئیس جامعةالمصطفی تبیین نمود

جهان اسلام و تحولات بین‌المللی و رویکردهای دانشی

گروه خبر: سلسله نشست‌های علمی «مطالعات جهان اسلام و رویکردهای دانشی»، به همت نمایندگی جامعةالمصطفی در تهران، با سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین‌ دکتر عباسی، آغاز به کار کرد.

رئیس جامعةالمصطفی، در این نشست، ضمن تقدیر از دست‌اندرکاران برگزاری نشست‌های علمی «مطالعات جهان اسلام و رویکردهای دانشی»، موضوع این سلسله نشست‌ها را بسیار مهم دانست و ابراز داشت: از نکات درس‌آموز تاریخ، فراز و فرود تمدن اسلامی است. اسلام در جغرافیایی شکل گرفت که نقش در خور توجهی در تمدن جهانی روزگار خود نداشت، ولی در فرصتی حدود یک قرن، این مجموعه معرفتی و اسلامی، تمدن چشمگیری خلق و عرضه نمود که صرفاً فتوحات و پیروزی‌های نظامی را شامل نمی‌شد.

وی، با تأکید بر اینکه گسترش جغرافیایی و فتح سرزمین‌های مختلف، تنها دستاورد تمدن تاریخی اسلام نبوده است، ابراز داشت: در علوم و صنایع، پیشرفت‌های بسیار چشمگیری رخ داد؛ در ریاضیات، هیئت، شیمی، طب، گیاه‌شناسی، داروسازی و...، رشد خیره‌کننده‌ای در این دوره به وجود آمد و به تدریج، آثار این پیشرفت‌ها در شکل‌گیری فلسفه‌های خاص، هنر و معماری تجلی یافت. همچنین در سایه این تمدن، سازمان‌ها و نهادهای اجتماعی، مراکز علمی، بیمارستان‌ها، کتابخانه و رصدخانه‌ها رشد شایانی یافتند.

حجت‌‌الاسلام والمسلمین دکتر عباسی ادامه داد: این تمدن درخشان چندین قرن استمرار یافت و مسلمانان به اذعان مورخان، در این دوره، پیشگام و پرچمدار پیشرفت و تمدن بودند. 

وی، با اشاره به برخی عوامل درونی و برونیِ ضعف و افول تمدن اسلامی، خاطرنشان ساخت: برای نمونه، یکی از عوامل ضعف و افول این تمدن، شکل حکومت موروثی و غیرمردمی بود که به تدریج آثار خود را نمایان ساخت، به ویژه حاکمان متأخر، که غالباً دچار نوعی غفلت و بی‌خبری در مورد پیرامون و جهان معاصر خود بودند. اختلافات داخلی، که به تدریج گسترش یافت و وحدت و انسجام اولیه در جهان اسلام را به تدریج کم‌رنگ کرد، یکی دیگر از عوامل درونی تضعیف این تمدن به شمار می‌آید. 

رئیس المصطفی افزود: همزمان که این ضعف‌ها به تدریج خود را در فرهنگ عمومی نشان دادند، تعصبات قومی- قبیله‌ای، گرایش‌های نژادی و... نیز به تدریج در روند این تمدن تأثیر منفی گذاشتند. شکل‌گیری اندیشه‌های انزواطلبانه که به نوعی، سبب بی‌میلی و بی‌رغبتی به پیشرفت‌های دنیایی و علمی می‌شد نیز یکی دیگر از عوامل ضعف تمدن اسلامی دانسته‌ شده است. علاوه بر این عوامل درونی برخی از عوامل بیرونی مثل حمله مغول‌ها از شرق و جنگ‌های صلیبی از غرب نیز به میزان خود، در افول این تمدن بزرگ سهم داشتند. 

وی بررسی عوامل شکل‌گیری این تمدن را درباره موضوع این همایش مهم دانست و گفت: امروز در شرایطی قرار داریم که آرمان احیای تمدن اسلامی گسترش پیدا کرده و انقلاب اسلامی نیز از ابتدا تا امروز، یکی از اهداف مهم خود را احیای تمدن اسلامی اعلام نموده است؛ بنابراین، توجه به ریشه‌ها و عوامل شکل‌گیری این تمدن اهمیت دارد.

حجت‌‌الاسلام والمسلمین دکتر عباسی شوق و اشتیاق به علم و علم‌آموزی در قرن‌های نخستین تاریخ اسلام را یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری تمدن اسلامی برشمرد و  اذعان داشت: در این دوران، ارزش‌گذاری مسلمانان برای علم و اهل علم و نیز استقبال از پذیرش میراث علمی و تمدنیِ تمدن‌های دیگر و بهره‌گیری از آن برجسته بود. منشأ همه این عوامل، نگاه اسلام، متون اصیل اسلامی، قرآن کریم، سنت رسول الله(صلی‌الله علیه و آله) و روایات در تشویق و ترغیب به علم و علم‌آموزی و ترسیم جایگاه برجسته برای اهل علم است که حقیقتاً نمونه این تشویق و ترغیب را در مکاتب دیگر نمی‌توان یافت.

وی، با اشاره به برخی روایات درباره تشویق و ترغیب مسلمانان به کسب علم و دانش، تمدن اسلامی را دستاورد بعثت نبی مکرم اسلام(صلی‌الله علیه و آله) و آموزه‌های اصیل اسلامی خواند و ابراز داشت: البته میزان حمایت و پشتیبانی حکومت‌ها به علم یا بی‌توجهی آنها به آن، هیچ گاه بی‌تأثیر نبوده است، ولی منشأ اصلی شکل‌گیری این جریان علمی، فرهنگی و تمدنی، در متن اسلام وجود داشت. در تعبیر بسیار گویا و عبرت‌آموزی که ابن ابی‌الحدید از امیرمؤمنان(علیه‌السلام) نقل می‌نماید، تأکید شده است که علم، اقتدار و سلطه به همراه می‌آورد و هر کس آن را یافت، قدرت می‌یابد و کسانی که از آن محروم باشند، دیگران بر آنها سلطه می‌یابند. این امر نشان‌دهنده نوع نگاه اسلام و اولیای اسلام به علم و جریان علمی است.

رئیس جامعةالمصطفی مسئله پیشرفت علمی و تمدنی را در دو قرن اخیر، مورد توجه مسلمانان و به ویژه اندیشمندان جهان اسلام خواند و اظهار داشت: در این دوره، گرایش به تجدید دوران طلایی تمدن اسلامی تا حد زیادی در اذهان اندیشمندان اسلامی شکل گرفت. متفکران اسلامی، تحت تأثیر تفکرات دنیای غرب یا براساس یافته‌ها و تأملات درونی خویش، رویکردهای گوناگونی برای بازسازی این تمدن مطرح نمودند.

وی یکی از این رویکردها را نتیجه نگاه کاملاً مثبت روشن‌فکران جهان اسلام و حتی برخی از علمای مسلمان به علم جدید دانست و گفت: این نگاه مثبت توسط برخی تا جایی ادامه یافت که تفسیرهای علمی تازه‌ای در زمینه متون دینی و حتی قرآن کریم، با تکیه بر علوم جدید نوشته شد و معیار صحت و حقانیت منابع و متون دینی، سازگاری با یافته‌های علمی جدید عنوان گردید. 

رئیس جامعةالمصطفی اسلامی‌سازی علوم، به ویژه در حوزه علوم انسانی را رویکرد دیگری به علوم جدید برشمرد و گفت: در برابر این رویکرد ایجابی و اثباتی به علم جدید، در دنیای اسلام، به تدریج شاهد شکل‌گیری رویکردهای دیگری نیز در مورد علم هستیم. آنچه تحت عنوان «پروژه اسلامی‌سازی معرفت یا علم دینی» در چند دهه اخیر شاهد بودیم و افرادی مانند اسماعیل فاروقی و ضیاءالدین سردار و در میان پیروان مکتب اهل‌بیت(علیهم‌السلام) جریان‌هایی مانند فرهنگستان و شخصیت‌های علمی مانند مرحوم آیت‌الله مصباح یزدی دنبال کردند، رویکرد تازه‌ای به علم را نمایان می‌سازد.

وی ادامه داد: مبنای صاحبان این تفکر این است که علوم جدید، در حقیقت بازتاب جهان‌بینی ویژه به انسان و جهان و جامعه و تاریخ است؛ بنابراین، آنچه به عنوان علم مدرن مطرح است، تنها نمونه‌ای از تولید علم است و نه نمونه‌ای منحصر به فرد. براساس این تفکر، که به تدریج در میان اندیشمندان اسلامی گسترش یافت، علم جدید در روش و ساختار، محصول دوره مدرن است که نمی‌توان آن را از تاریخ و جغرافیای آن جدا نمود. دیده می‌شود امروز افرادی با این رویکرد مخالفت و اظهار می‌نمایند که علم، شرقی و غربی یا اسلامی و غیراسلامی ندارد. درست است که علم کاشف از واقع، شرقی یا غربی ندارد، ولی آیا علم جدید، بدون مبانی و پیش‌فرض‌ها شکل گرفته یا دربردارنده پیش‌فرض‌ها و جهان‌بینی ویژه‌ای است؟ 

رئیس جامعةالمصطفی رویکرد دیگری را، که تا حدودی به نگاه علم دینی و اسلامی‌سازی معرفت شباهت دارد، جریان سنت‌گرایی دانست و گفت: در این نگاه به علم، تأکید بر جنبه معنوی، الهی و قدسی علم برجسته است و گلایه می‌‌شود از اینکه علم جدید، از جانمایه معنوی و الهی خالی شده و نگاه علم جدید به طبیعت، نگاه بریده از آسمان گشته است و تأکید دارد که برای استقرار تمدن الهی و معنوی، باید علم جدید با رویکرد معنوی شکل گیرد. 

وی، با اشاره به اینکه انقلاب اسلامی از ابتدا تا امروز، بر شکل‌گیری تمدن جدید اسلامی تأکید کرده است، خاطرنشان کرد: تمدن نوین اسلامی به عنوان یکی از آرمان‌های انقلاب اسلامی مطرح شده است. یکی از زیرساخت‌های ایجاد هر تمدن، نگاه آن به علم و جهان‌بینی‌ است که براساس آن علم شکل می‌گیرد. برای ایجاد تمدن جدید اسلامی، باید در قبال این رویکردها اتخاذ موضع نماییم. این همایش و مطالبی که در این همایش بیان خواهد شد، گامی در این مسیر است.

حجت‌‌الاسلام والمسلمین دکتر عباسی، در پایان سخنان خود، ابراز داشت: گاهی گفته می‌شود کسانی که دم از علم دینی می‌زنند، چرا نسخه‌ای از این علم ارائه نمی‌نمایند؛ باید توجه داشت اصولاً این بحث برای ارائه نسخه‌ای از علم نیست، بلکه برای ایجاد نگاهی تازه به روند تولید علم است و تحقق محصول این نگاه ممکن است صدها سال زمان بطلبد. جهان‌بینی، مبانی ذهنی و فکری خود را در آثار علمی نشان می‌دهد. اکنون در شرایطی هستیم که بحث درباره ایجاد چنین نگاهی است. توجه به این رویکرد می‌تواند خود را در آثار، تولیدات علمی و پژوهش‌ها نشان دهد. اگر دنیای اسلام بخواهد تمدن نوینی با نگاه الهی به بشر معرفی نماید، نیازمند این مباحث است که باید در مراکز علمی و در میان صاحبنظران مورد بحث و بررسی قرار گیرد.


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




جدیدترین اخبار

صفحه اصلی ریاست آموزش ارتباطات و بین الملل پژوهش فرهنگی تربیتی بین الملل