ریاست | آموزش | ارتباطات و بین الملل | پژوهش | فرهنگی تربیتی | بین الملل | یادداشت | آرشیو نشریات | چندرسانه ای | پیوندها | ارتباط با ما | العربیة | ENGLISH |
صفحه اصلی ریاست آموزش ارتباطات و بین الملل پژوهش فرهنگی تربیتی بین الملل


 تاریخ: چهارشنبه ٤ مهر ١٣٩٧      ساعت: ١٤:١٣        شماره خبر: ٩٥١٠٨          پرینت

در جامعه‌المصطفی واحد تهران برگزار شد

نهمین هم‌اندیشی اندیشه اسلامی در ایران معاصر

نهمین هم‌اندیشی اندیشه اسلامی در ایران معاصر، به همت جامعه‌المصطفی واحد تهران و البرز با همکاری دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران و با حضور هیئات 15 نفره از استادان و اندیشمندان روسیه،در محل سالن حنانه دانشکدة مطالعات جهان دانشگاه تهران آغازشد.

گروه گزارش: نهمین هم‌اندیشی اندیشه اسلامی در ایران معاصر، به همت جامعه‌المصطفی واحد تهران و البرز با همکاری دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران و با حضور هیئات 15 نفره از استادان و اندیشمندان روسیه، از1 تا ۵ مهر ۱۳۹۷ در محل سالن حنانه دانشکدة مطالعات جهان  دانشگاه تهران آغازشد.

به گزارش مرکز خبر و اطلاع رسانی جامعه المصطفی، این هم‌اندیشی که با ورود مهمانان روسی به ایران در30 شهریور ۱۳۹۷ مصادف با 21سپتامبر 2018 و به همراه بازدید از مکان‌های مختلف فرهنگی _ تمدنی در تهران کار خود راآغاز کرده است، به صورت کوتاه مدت در قالب پنل های علمی از 1 مهر لغایت 8 مهر ماه درنمایندگی تهران و البرز و دردانشگاه تهران ادامه خواهد داشت.

این مراسم با حضور سخنرانان  و با ترجمة هم‌زمان دکتر زهرا محمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران،  در دست اجراست. این هم اندیشی بین المللی در روز ۸ مهر با بازگشت مهمانان به کشور خود پایان خواهد یافت.

در افتتاحیه این هم‌اندیشی حجت الاسلام و المسلمین دکتر سیدعلی امامزاده، معاون فرهنگی جامعه‌المصطفی نمایندگی تهران، ضمن خیرمقدم به حضار و مهمانان، از برگزارکنندگان این هم‌اندیشی و همچنین مشارکت کنندگان از جمله دکتر سیدسعیدرضا عاملی، رئیس دانشکدة مطالعات جهان، دکتر هادوی، رئیس بنیاد اسلامی مسکو، دکتر ابراهیمی ترکمان، رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، و دکتر حمید پارسانیا، دبیر علمی همایش و کلیه برنامه ریزان و عوامل اجرایی تشکر کرد.

وی از جمله رسالت‌های مهم جامعه‌المصطفی در عصر بازگشت انسان به معنویت را حرکت به سمت جامعه‌ای دانش‌محور و دانش‌گستر عنوان کرد.

دکتر امامزاده از تمامی علاقه‌مندان دعوت کرد این نهاد آموزشی و پژوهشی را در شاهراه گسترش اندیشة الهی و توحیدی و فعالیت‌های بشردوستانة آن با هدف پاسخگویی به نیازهای معنوی بشر همراهی کنند.

وی نمایندگی تهران  را دارای رسالت ویژه دربیان سنت اسلامی ناظر بر پرسش‌ها و چالش‌های دنیای معاصر دانست که حدود ده سال است فعالیت خود را آغاز کرده است.

معاون فرهنگی جامعه‌المصطفی فعالیت‌های این نمایندگی را در دو محور چندین رشته در مقطع کارشناسی‌ارشد و دکتری و برگزاری سالیانه هم‌اندیشی معرفی کرد.

دکتر حمید پارسانیا، دانشیار گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران و دبیر علمی هم‌اندیشی، در افتتاحیه به معرفی و بیان ضرورت و اهداف این هم‌اندیشی پرداخت.

وی نیز ضمن تشکر از برگزارکنندگان این هم‌اندیشی افزود، تلاش شده است که از استادان صاحب‌نظر در حوزة معاصر ایران دعوت شود تا مدعوین با فضای معاصر ایران آشنایی یابند.

دکتر پارسانیا مطالب خود را با عنوان «رویکرد جامع به اندیشة اسلامی در ایران» ادامه داد و به بیان جریان‌های فکری تأثیرگذار در ایران پرداخت.

وی اندیشة اسلامی ایران معاصر را متأثر از دو عامل اصلی معرفی کرد. بخشی متعلق به سنت فکری ایران و جهان اسلام است، و بخشی در مواجهه با ایران مدرن که هر یک تکثری را در درون خود دارد.

این استاد دانشگاه، جریان‌های فکری جهان اسلام را که با هم در تعامل و دادوستد بوده‌اند را شامل جریان حدیثی و جریان متون قرآن و حدیث ، جریان کلامی، جریان فلسفی، و جریان عرفانی دانست.

وی گفت: در ایران جریان احکامی- فلسفی جهان اسلام بیش از همه تأثیرگذار بوده است. عمدة شاخص‌های فکری ایران نیز متعلق به این مکتب است.

دکتر پارسانیا از دانشمندان فکری و فلسفی ایرانی در جهان اسلام از فارابی، ابن‌سینا، خواجه نصیرالدین طوسی، شیخ اشراق و ملاصدرا نام برد.

به باور دکتر پارسانیا تکثر جریان‌های فکری مدرن به لحاظ سیاسی (جریان‌های چپ و راست، مارکسیستی و لیبرالیستی)، و به لحاظ فلسفی (تحلیلی و قاره‌ای)، را برشمرد که به نوعی در ایران معاصر تأثیرگذار بوده‌اند.

وی در ادامه به وجوه امتیاز جریان‌های فکری ایران و مدرن و تعامل فعال آن‌ها از منظر عقل و علم اشاره کرد و دیدگاه بلوک غرب را نیز در این زمینه تبیین کردند.

وی گفت: مهم‌ترین جریان در ایران معاصر جریان عقلانیت است. دکتر پارسانیا با اشاره به نامة امام خمینی به گورباچف گفت: امام در آن نامه رویکرد سیاسی نداشت، بلکه نامه کاملاً از دید فلسفی تحریر شده بود.
اساتید روسی حاضر در جلسه در این خصوص اظهار علاقه نشان داد و اعلام داشت که نگاه دولت روسیه به این نامه اصلاً مثبت نبود و کاملاً تلقی سیاسی داشت، ولی برای دانشمندان روسی نگاه فلسفی امام حائز اهمیت است.

دکتر پارسانیا گفت: شوارت نادزه با این نامه برخورد کاملاً سیاسی داشت و امام پاسخی به ایشان نداد، حتی در دیدار با او لباس رسمی به تن نکرد. امام در آن نامه درست روی نقاط عطف فلسفة غرب دست گذاشته بود و به نقاط عطف فلسفة اسلامی و عرفانی اشاره داشت. امام دعوت کرد که گروهی از اندیشمندان و بزرگان خود را بفرستید تا با این نگاه فلسفی دست‌کم آشنایی پیدا کنند.

سخنران ویژه مراسم افتتاحیه دکتر ابوذر ابراهیمی ترکمان، رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی بود که با موضوع «چشم‌انداز سیاست‌های فرهنگی ایران و روسیه معاصر» به ایراد سخنرانی پرداخت.

وی با توجه به وسعت روسیه که ۵/۱۰ برابر ایران است و از شرق تا غرب روسیه ۱۲ ساعت پرواز است ، ابراز داشت این کشور وضعیت چند فرهنگی دارد. یکی از ویژگی‌های مهم این کشور مدارا، تساهل و تسامح فرهنگی است که از زمان شوروی سابق پایه‌گذاری شده است، چون باید فرهنگی را ترویج می‌کردند که ترکمن، قرقیزی، آذری، ازبکی، تاتاری و چچنی را در خود هضم کند.

رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی افزود: «بسیاری از فرهنگ‌ها و خرده‌فرهنگ‌ها در فرهنگ روسی هضم شده‌اند و فرهنگ غالب توانست این فرهنگ‌ها را از میدان به‌در کند، اما فرهنگ مسلمانان در روسیه همچنان دست‌نخورده باقی ماند. در میان چهار دین اصلی در میان ادیان رسمی روسیه، اسلام دین دوم است و خود روس‌ها معتقدند که مسلمانان مهاجر به روسیه نیستند بلکه اهل خود روسیه‌اند.»

به بیان وی، بین مسلمانان و مسیحیان ارتدوکس در روسیه همواره تعامل خوبی برقرار بوده است. استالین در زمان قدرت و در مبارزه با دین، به یک میزان به مبارزه با مسلمانان و مسیحیان پرداخت با آنکه که دانش‌آموختة کلیسای ارتدکس بود.

دکتر ترکمان در ادامه ضمن اشاره به روابط فرهنگی ایران و روسیه افزود: این روابط از ۱۸۰۵ در قالب ترجمة کتاب شکل گرفت. در سفر سال ۱۹۴۳ استالین و چرچیل و رزولت به ایران، انجمن روابط فرهنگی با اتحاد جماهیر شوروی تأسیس شد. دومین اتفاق در این زمینه تأسیس بیمارستان میرزا کوچک‌خان بود. انجمن روابط ایران با روسیه، امضای نخستین توافقنامة فرهنگی میان ایران و روسیه که هنوز معتبر و در حال اجراست از دیگر فعالیت‌های فرهنگی بوده است.

به باور وی، چند اتفاق البته نگاه ایرانیان به روس‌ها را تیره کرده است. تا قبل از پیروزی انقلاب این دو کشور در جایگاه دشمن مرزی به‌هم می‌نگریستند و ۷۰ سال دو کشور بر علیه هم تبلیغ کردند و از نظر ایدئولوژی هم در دو قطب مخالف قرارداشتند.

سخنران دومین پنل علمی، دکتر احمد پاکتچی، مدیر بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، دکترای رشته مطالعات ادیان و دکترای زبانشناسی تاریخی، بود که سخنرانی خود را با عنوان «اهل حدیث (جریان ظاهرگرا) و محمل‌های اجتماعی آن در صدر اسلام و دوران معاصر»، آغاز کرد.

او تلاش کرد با بررسی چهره‌های منتخب اهل حدیث در سه برهة تاریخی، نقش آن‌ها را از نظر اجتماعی بررسی نماید و   در دوره اول به دوره آغازین شکل‌گیری اهل حدیث در دروران عباسی متقدم و به قاسم‌بن سلام و احمد بن حنبل اشاره کرد و نشان داد در مواجهه با اندیشة سیاسی نقش خنثی داشتند و مروج نوعی خوانش خنثی از دین بودند.

وی ادامه داد: در دورة دوم، قرون میانی اسلامی، صلاح‌الدین ایوبی قیام کرد و جنگ‌های صلیبی را خاتمه داد و اهل حدیث را از محور اجتماعی و سیاسی کنارگذاشت و اهل اشعری را که جریانی عقل گرا بودند به جامعه مسلط کرد. صد سال بعد ابن‌تیمیه با تکیه بر تفکر اهل حدیث در فضایی که ثبات نسبی وجود داشت جریان سلفیه را به‌وجود آورد. در دورة صفویه  سیاست گذاران به‌دنبال علمایی رفتند که  فقیه یا فیلسوف بوده و قادر به ایجاد اندیشة سیاسی مورد نظر حکومت بودند. بعد از صلح نسبی با عثمانی و خاتمة دولت صفویه، دوباره اندیشة دینی خنثی شکل‌گرفت.

به باور وی، قدرت‌گرفتن وهابی در عربستان و دهلوی در هند اتفاقی نبوده است، بلکه به اقتضای سیاست روز به وجود آمدند.

دکتر پاکتچی سپس، جریان‌های اصلاح‌طلبانة دینی در دو قرن اخیر را بررسی کرد که با جمال‌الدین اسدآبادی و شیخ محمد عبدو آغاز و در صد سال اخیر طی شده است. جریان روشنفکری دینی نیز از دیگر جریان های اجتماعی و نگاه انتقادی تند به حدیث جریان دیگری بود که جایگاه لازم را به حدیث می‌داد.

وی افزود جریان اهل حدیث قادر به ایجاد جریان اجتماعی و سیاسی نیستند و اینکه جریان اهل حدیث برای حکامی مناسب است که به‌دنبال حضور خنثای دین بودند.

درنشست بعد‌ازظهر چهار تن از اندیشمندان روسی،  شامل اسکندر سعیدبطالوف، ناتالیا برنکووا، ایرینا تسارگارودتسوا، و آنتون ژیکوف به سخنرانی پرداختند.

اسکندر سعیدبطالوف، دارای دکترای فلسفه، «پژوهش‌های اسلام‌شناسی در باشقیرستان»، را برشمرد و در خصوص پژوهش‌های اسلامی و تصوف و رویکردهای اتخاذ شده و پژوهشکده‌ها و نهادهای آموزشی در باشقیرستان را معرفی کرد وگفت: فقه حنفی ازجمله این جریان هاست که آموزه‌های آن را شامل می شود.

وی افزود: «جمهوری باشقیرستان در حال حاضر ۵۳ درصد مسلمان دارد. در دوران اتحاد جماهیر شوروی به‌دلایل ایدئولوژیکی، پژوهش‌های اسلام‌شناسی متوقف شده بود. از آغاز دهة ۹۰، این پژوهش‌ها مجدداً از سرگرفته شد و حوزه‌های مختلفی را دربرگرفت. در این دهه کتاب اسلام در باشقیرستان به چاپ رسید که در آن به چگونگی ورود اسلام و شیوة زندگی مسلمانان باشقیرستان پرداخته شده است. امروزه، در باشقیرستان پژوهش‌ها بیشتر در حوزة مردم‌شناسی، ریشه‌شناسی و جامعه‌شناسی انجام می‌گیرد».

وی در پایان افزود: «در ۵ تا ۱۰ سال اخیر پژوهش‌ها در حوزة تصوف در باشقیرستان زیاد شده است. در این پژوهش‌ها نه‌تنها به نگارش زندگینامة صوفیان اهتمام ورزیده شده است، بلکه تلاش شده ایده‌ها و جهان‌بینی آن‌ها نیز تفسیر شود.» وی سفر به ایران و آشنایی با افرادی را که شعر صوفیانه به زبان عربی، فارسی و ترکی را می‌شناسند فرصتی مغتنم شمرد.

ناتالیا برنکووا، دکترای تاریخ و استاد دانشگاه لاباچفسکی نیژنی نوگورود، به نمایندگی از دانشکدة بین‌الملل، پس از معرفی فعالیت‌های این دانشگاه، دربارة فعالیت‌های شیعیان لبنان و اندیشه‌های ضد امپریالیستی آن‌ها تحت تأثیر عوامل داخلی و روابط بین‌المللی و احیای اسلامی سخن گفت: تحت فشار قراردادن شیعیان عراق، مناقشة میان اعراب و اسرائیل، آوارگان فلسطینی، ضرورت آزادسازی سرزمین اشغالی فلسطین از دید شیعیان و جنگ ۱۹۸۲، دخالت سوریه، انقلاب اسلامی ایران که تأثیر سمبلیک داشته است را در لبنان بسیار تأثیرگذار دانست.

به بیان وی، با وجود افزایش جمعیت شیعیان در لبنان همچنان محدودیت در دستیابی به پست‌های کلیدی به قوت خود باقی است. در دهة ۶۰ ظهور تاجران موفق درلبنان، فعالیت جبهة چپ لبنان، گسترش مناطق شیعی‌نشین در لبنان و بیروت، فعالیت‌های امام موسی صدر و جانشین او محمدمهدی شمس‌الدین و تشکیل شورای ملی شیعیان و ایجاد هم‌دلی میان شیعیان و سنی‌ها فعالیت شیعیان را احیا کرد. از ۱۹۸۲ مکتب قوی دیگری در نتیجة سابقة فشار اسرائیل شکل گرفت و آن حزب‌الله لبنان بود که با رویکرد حفظ منافع منطقه‌ای دنبال می شد. ناتالیا برنکووا،  همچنین، به نقش سوریه و ایران در حمایت از حزب‌الله لبنان اشاره کرد.

ایرینا تسارگارودتسوا، دکترای تاریخ و از اساتید مدرسة عالی اقتصاد و انستیتو شرق‌شناسی مسکو و مسئول روابط بین‌الملل دانشکدة اقتصاد، دربارة نتایج پژوهش این انستیتو دربارة خاور نزدیک به سخنرانی پرداخت.

وی گفت: در روسیه دو مرکز قدیمی دربارة زبان و فرهنگ خاور نزدیک تحقیق می‌کنند. چهار زبان اصلی در این انستیتو وجود دارد: چینی، ژاپنی، کره‌ای و عربی و از سال گذشته زبان فارسی به‌عنوان زبان دوم تدریس می‌شود و سال جاری گروه آموزش زبان فارسی تأسیس شده است که ۱۰ دانشجو دارد.

وی افزود: «به اعتقاد ما در بررسی تاریخ این منطقه باید کل منطقه را با هم بررسی کرد». در این انتستیتو یک زبان اصلی که معمولاً عربی است و یک زبان دوم که فارسی یا عبری است انتخاب شده و مسائلی مثل نفت، تروریسم و سلفی‌گری در منطقه بررسی می‌شود.

وی همچنین، از تبادل دانشجو با ایران استقبال کرد و اهتمام به این مسئله را مورد تاکید قرارداد.

آنتون ژیکوف، زبان‌شناس و فوق‌دکترای فلسفه، که پایان‌نامة خود را در دانشگاه آکسفور دربارة آیین زرتشت و ایرانیان دفاع کرده است، با تصاویر گویا دربارة آیین زرتشت و پارسیان هند سخن گفت.

به باور وی از میان جمعیت ۶۰۰۰۰ نفری زرتشیان هند، نیمی سنت‌های زبانی را نیز حفظ کرده‌اند و زبان فارسی دارند.

آنتون همچنین، به تفاوت‌های زبانی و گویشی زرتشیان ایران و هند اشاره کرد و اینکه در حال تهیة فرهنگ لغتی در این زمینه است که برمبنای کار خانم سالومه غلامی در دانشگاه گوته دربارة زرتشیان کرمانی انجام شده است. همچنین، کتاب از ایران به زنجان را معرفی کرد که در آن به ورود اسلام به ایران و فشار بر زرتشتیان و مشکلات آنها پرداخته شده است.

وی به حوزه‌های تحقیقاتی مشترک خود با دانشگاه مطالعات شرقی و دانشگاه سوربن نیز اشاره کرد.

سخنران پنل سوم حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمدتقی سبحانی، دارای دکترای فلسفة تطبیقی از تربیت مدرس دانشگاه قم بود که با عنوان «جریان‌ها و تطورات اندیشه‌های کلامی جهان اسلام؛ نگاهی به زمینه‌ها و پیامدهای اجتماعی در ایران معاصر» پرداخت.

وی به رابطة اسلام و تحولات مدرن در دو بخش اشاره و گفت: جریان های شامل ۱) اسلام در حوزة اهل تسنن، و ۲) اسلام در حوزة جریان‌های شیعه. در جهان سنی با سه جریان مهم در دنیای معاصر مواجهه‌ایم: ۱) اصلاحات دینی، ۲) احیای دینی، و ۳) اسلامی‌سازی معرفت یا نوسازی اسلامی. سه شخصیت مهم در این سه جریان عبارت‌اند از: تحتاوی از مصر، خیرالدین تونسی از شمال آفریقا و سید احمدخان در هند بودند. در جهان شیعة معاصر نیز با سه جریان روبه‌روبوده ایم: ۱) گرایش به عقلانیت مدرن، ۲) گرایش به عقلانیت فلسفی، و ۳) گرایش به عقلانیت کلامی.

 


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




جدیدترین اخبار

صفحه اصلی ریاست آموزش ارتباطات و بین الملل پژوهش فرهنگی تربیتی بین الملل