صفحه اصلی | آشنایی با امام جمعه | آثار | دیدارها | خطبه ها | فهرست موضوعی | جهان اسلام | جهان | یادداشت | چندرسانه ای | برگزیده ها | پیوندها | ارتباط با ما |

صفحه اصلی > خطبه ها > فهرست موضوعی > مراکز علمی > حوزه های علمیه 



  چاپ        ارسال به دوست

بررسی، نقد و بازشناسی تحقیقات دینی معاصر در حوزه

بررسی، نقد و بازشناسی تحقیقات دینی معاصر در حوزه
بررسی، نقد و بازشناسی تحقیقات دینی معاصر‌ در‌ حوزه،‌ مـوضوع تـحقیق بسیار مهمی است که می‌توان از زوایای گوناگون و با بهره‌گیری‌ از‌ روش‌های‌ آماری، میدانی و تحلیلی بدان دست‌یازید و نتایج آن را مبنای تصمیم‌گیری، مدیریت، نظارت،‌ هدایت‌ و حمایت از این جریان قرار داد.
ابتدا اشاره‌ای بـه اهم عوامل مؤثر بر‌ وضعیت‌ جدید‌ تحقیقات دینی سودمند خواهد بود:
در دو دهه اخیر اوضاع و احـوال جـدیدی پدیـدار شده‌ است‌ که‌ طبیعتاً نظام پژوهش‌های دینی و حوزوی نیز با آن در ارتباط است، اوضاع‌ و احـوالی کـه برخواهیم شمرد پرسش‌ها، تقاضاها و چالش‌های‌نوینی رویاروی ما نهاده است، و در پاسخ به‌ آن،‌ مـراکز آمـوزشی و پژوهـشی جدیدی پدیدار، و محققان و به طور کلی‌ حوزه‌ بدان اقبال نشان داده اند، علاوه بر‌ هـمه‌ عـواملی‌ که در گذر تاریخ و در قرون متأ‌خر‌ وجود‌ داشته است، عوامل تازه‌تر عبارت‌اند از:
1. تحولات دیـن شـناسی درغـرب
در چند‌ دهه‌ اخیر در غرب پژوهش‌های نوینی‌ درباره‌ دین، متاثر‌ از‌ تحولات‌ فلسفی و علمی شکل گرفته و در‌ قـالب کـلام جدید، فلسفه دین، روان‌شناسی دین، هرمنوتیک و ... نمودار شده‌ است.این‌ موج نو در چـهره تـرجمه، تـالیف‌ و نظائر آن در‌ فضای‌ فرهنگی کشورما نیز انتقال یافته‌ ومی‌یابد،‌ و در فضای تحقیق‌های حوزوی مؤثر بوده است. نـادیده انـگاری ایـن گونه بحث‌ها‌ یا‌ توجه دیرهنگام‌بدان، قابل پذیرش و شایسته‌ نیست.
2. گسترش علوم‌ انـسانی‌ واجـتماعی
افزون بر بسط‌ مباحث‌ نظری در قلمرو دین شناسی، گسترش علوم انسانی و اجتماعی و تحقیقات فزاینده در‌ عرصه‌ رفتارها و عـملکردهای روانـی، اجتماعی و رفتاری‌ آدمی موجب‌ پیدایش‌پرسش‌های‌ تازه‌ در قلمرو معارف دینی‌ شده است، زیـرا سـاحت‌ها و شئون گوناگون انسانی به‌طور گسترده مطمح نـظر و در قـلمرو‌ دیـن‌ قرار دارد، بسط علوم انسانی و اجتماعی‌ میدان‌های‌ جـدیدی‌ رادر‌ مـناسبات علم انسانی‌ و معرفت دینی به روی مسائل و پژوهش‌های دینی می‌گشاید. این عامل در بسط نـوع جـدیدی از‌ مباحث‌ دینی‌ و تطبیقی سهم بسـزایی دارد.
نکته‌ای که‌ درایـن‌ بـحث‌باید‌ افـزود‌ بهره‌گیری از این دانش‌ها و روش‌های علمی در زمـینه نـشر وتبلیغ دین و گسترش تربیت دینی است.
3. شکل‌گیری حکومت دینی
نکته مهم دیـگری کـه در‌ جهت گیری‌های پژوهش‌های دینی در دو دهه اخـیر نقش به‌سزایی داشته شـکل گـیری حکومت دینی است، از آن جهت کـه در مـقام واقع و در مواجهه با حقایق عینی موضوعات،‌ مسائل،‌ نیازها، تقاضاها و پرسش‌های تازه‌ای نمایان شـده و صـاحب‌نظران و محققان‌علوم اسلامی را به پاسخ‌گویی فرامی‌خواند. ایـن امر در اولویت گـذاری مـوضوعات، توجه به عرصه‌های جـدید، سـامان‌دهی و مدیریت‌ تحقیق و کاربرد روش‌ها و شیوه‌های نوین، آثار و نشانه‌هایی از خود به‌جای نهاده و خواهد نهاد. طـبیعتا از تـحقیقات دینی انتظار مؤکدمی‌رود‌ به‌ واقعیات جـاری اجـتماعی ناظر بـاشد‌ و بـخشی از تـوانائی و ظرفیت‌خود را در این عرصه مـتمرکز نماید، و در قلمروهای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، تربیتی و ... به نظریه پردازی دست‌یازد.
علاوه بر عوامل یاد شده‌ می‌توان‌ بـه عـوامل دیگری مانند گسترش ارتباطات و حرکت‌به سـمت جـهانی شـدن و جـهانی سـازی، اشاره کرد.
اینک بـه اصـل سخن باز می‌گردیم و ضمن تاکید بر جهش‌های با ارزش حوزه‌ به‌ سمت اعتلا و ارتقای تحقیقات دینی، بـر ایـن نـکته اصرار می‌ورزیم که کشف کاستی‌ها و شناخت چـالش‌ها در ایـن فـرایند بـه‌منظور حـل و جـبران آن‌ها باید مورد اهتمام حوزه قرار‌ گیرد.
در میان‌ فهرست عناوین کاستی‌ها و چالش‌ها به عناوینی بر می‌خوریم که به حوزه مباحث روش‌شناسی باز می‌گردد و در این نوشتار این بـخش مورد اهتمام است. بسی آشکار است‌ که‌ رمز‌ کامیابی هر تحقیق در اصالت، اتقان و کارآیی روش آن نهفته است، اهتمام پیشنیان ما بر«علم اصول‌» ‌‌به‌مثابه‌ روش تحقیق استنباطی حکایت‌گر این داستان، و گسترش مباحث روش تـحقیق در دنـیای‌ امروز‌ نشان‌ دهنده آن است. درون مایه هر پژوهش شیوه وروش آن است، و معطوف شدن اندیشه‌ و تحقیق دینی به سمت عرصه‌های نوین، به‌ویژه در مناسبات معارف دینی و علوم‌انسانی اجتماعی، ما را‌ به‌ کاربرد و توسعه روش‌فهم و اسـتنباط از مـتون دینی و باز تولید مفاهیم و قواعد مناسب فرامی‌خواند. منبع: پژوهش در حوزه: روش‌شناختی و راه‌حل‌ها، علیرضا اعرافی، نشریه پژوهش و حوزه، شماره 2، تابستان 1379.


١٢:٥٩ - 1394/03/23    /    شماره : ٦٣٢٤٥    /    تعداد نمایش : ٤٠٧



خروج