صفحه اصلی | آشنایی با امام جمعه | آثار | دیدارها | خطبه ها | فهرست موضوعی | جهان اسلام | جهان | یادداشت | چندرسانه ای | برگزیده ها | پیوندها | ارتباط با ما |

صفحه اصلی > خطبه ها > فهرست موضوعی > مراکز علمی > دانشمندان، استادان و طلاب 



  چاپ        ارسال به دوست

دیدگاه ابن‌خلدون درباره انسان

دیدگاه ابن‌خلدون درباره انسان
دیدگاه‌های کلی ابن خلدون، درباره انسان، نفس، قوای نفس و ویژگی‌های آن در لابـه‌لای فـصول این کتاب (مقدمه) پراکنده است و در بیشتر نکات، به آرای دیگر متفکران و فیلسوفان‌ مسلمان در ایـن زمـینه مشابهت کامل دارد؛ بلی، چند نکته ممتاز را در این‌ خصوص، ارائه کرده است که درخور دقت و توجه است؛ ما در این مقال اصـول کـلی‌ انسان‌شناسی وی را بـرگزیده، بدانها اشارتی می‌کنیم:
الف. ابن خلدون، به‌ پیروی از فیلسوفان و حکیمان مسلمان، انسان را مرکب از جسم و جان، روح و بدن دانسته، قـوام اصـالت شـخصیت را به روح و کالبد و اعضای‌ بدن را خادم و ابزار جان معرفی‌ کرده، می‌گوید: نفس انسان به تجربه حسّی درنمی‌آید، لیکن نـشانه‌ها و اثـرهای آن در بـدن نمایان‌ است؛ بدن و همه اعضای آن، گویی وسائل و ابزاری در خدمت روح و قوای‌ آن هستند. (ص 96)
وی در همین فصل‌ و پس از عبارت فوق، به قـوای ادارکـی و تحریکی نفس و انواع هر یک - نظیر حس، خیال و عقل- و نیز ارتباط هر کدام با مـوضع ویـژه آن در بـدن، به‌ همان‌ ترتیبی که فلاسفه گفته‌اند، می‌پردازد. (ص‌ 97-98).
ب. ابن‌خلدون، آدمی را از نظر کمال و نقص در مراتب وجودی، به سه صنف‌ و گروه تـقسیم می‌کند:
1. گروهی که به صورت عادی از وصول به «درجه تعقل» و اندیشه متعالی عاجز و قاصرند و عرصه جـولان فـهم‌ آنها، در‌ حدّ نازل حس و خیال است و گر چه با تفکر از بدیهیات، قوانین نظری استخراج می‌کنند، لیکن از وصول بـه عالم روحانیات و جهان‌ برتر محروم‌اند. وی غالب اندیشمندان را در همین مرتبه می‌داند.
2. گروه دوم‌ کسانی هستند‌ که مـرغ انـدیشه و جـان آنها، از مرتبه پیشین به سوی‌ عقل روحانی، ادراک مجرد و فضای فراخ مشاهدات باطنی‌ پر می‌کشد؛ او اولیای از علما را از ایـن دسـته مـعرفی می‌نماید.
3. گروهی که‌ در‌ نهاد‌ ذاتشان و در متن فطرتشان، توجه کاملی به عالم قدس و انسلاخ تام از عالم مـلک، نهفته اسـت و شایستگی آن ‌‌دارند‌ که ملأ اعلا را شهود و خلاصه‌ به وسیله «وحی» ارتباط مستقیم با غیب برقرار کنند‌ و اینان‌ انبیاء و مـرسلان‌اند. (ص 97-98)
از نظر این اندیشمند، دو گونه تفاوت و تمایز در انسان‌ها‌ به چشم‌ می‌خورد:
1. همین گونه تفاوتی که بـیان شـد که تمایز و تفاوت طولی معنوی‌ و روحی است.
2. نوعی دیـگر‌ از‌ تـمایز هـم، چیزی است که به تفاوت‌های فردی در روان‌شناسی‌ اشتهار دارد کـه تـمایز و تفاوت عرضی است و در آینده از آن سخن خواهیم گفت.
منبع: تعلیم و تربیت از دیدگاه ابن‌خلدون، علیرضا اعرافی، نشریه نور علم، شماره 41، مهر و آبان 1370.


١٢:٤٣ - 1394/03/24    /    شماره : ٦٣٢٨١    /    تعداد نمایش : ٤٣٩



خروج