صفحه اصلی | آشنایی با امام جمعه | آثار | دیدارها | خطبه ها | فهرست موضوعی | جهان اسلام | جهان | یادداشت | چندرسانه ای | برگزیده ها | پیوندها | ارتباط با ما |

صفحه اصلی > خطبه ها > فهرست موضوعی > مراکز علمی > دانشمندان، استادان و طلاب 



  چاپ        ارسال به دوست

فصل ممیز انسان و دیدگاه ابن‌خلدون در این باره

فصل ممیز انسان و دیدگاه ابن‌خلدون در این باره
از دیرباز، پرسشی درباره این که: فصل ممیز، شاخص بنیادین، ویژگی فـارق‌ انـسان از موجودات دیگر چیست؟ اندیشه فیلسوفان را بـه کـاوش و تحقیق جـذب کـرده اسـت، فلاسفه مشّاء در این خصوص بر عقل نـظری، قوه نـاطقه و اندیشه بلند آدمی انگشت‌ گذارده، آن را فصل حقیقی و یا‌ نشانه‌ای‌ از آن معرفی کرده‌اند.
در عرفان نظری، بیشتر بـر «مظهریّت انـسان برای تجلّی همه اسما و صفات الهـی» به عنوان ویژگی بنیادین آدمـی تأکید می‌شود.
در عـرفان عملی، عنایت بیشتری به امتیاز «عشق و فـنا» مبذول می‌گردد.
و در پارهـ‌ای‌ نظریه‌ها‌ ویژگی «آزادی و اختیار» انسان، شاخص محوری در وجود آدمی تلقّی شده است.
اما از دیدگاه علوم زیستی و طبیعی- به ویژه در قرون اخیر- ارگانیزم انـسان و امتیازات بـدنی و سلولی وی، به عنوان پایه‌های نـخستین و ارکـان بـنیادین تمایز و تعالی‌ بشر‌ بـر حـیوانات دیگر طرح و اثبات شده اسـت. البته ایـن بحث دامنه وسیعی دارد و مجال فراخ‌تری می‌طلبد.
وی در مواضع گوناگون «مقدمه» در این باب اظهار نظر کرده اسـت؛ در جـایی ویژگی‌های‌ آدمی را بدین‌ گونه‌ بر‌می‌شمرد: علوم و صـنایع، نیاز به تأسیس‌ حکومت، کوشش‌ در تـحصیل‌ مـعاش و فعالیت اقتصادی و عمران و آبـادی. (ص40)
در مبحث دیگر، همه آنها را به خصیصه «تفکر» و اندیشه ژرف آدمی برمی‌گرداند. (ص 429)
و در یک‌ جمع‌بندی‌ نهایی، پس‌ از توصیف چهره‌های متنوّع تـوانایی‌ها و قـدرتهای‌ برتر بسیاری‌ از‌ حیوانات نسبت به آدمی، چنین می‌گوید:
خداوند بـه جای همه اینها (قدرت‌های فـائقه حیوانات) به انسان دو خـصیصه عنایت‌ کرده است: «فکر» و «دست»، «دست» در خدمت «اندیشه» پدید آورنده صنایع‌ است. (ص‌ 42)
بدین ترتیب ابن‌خلدون در مقام تشریح ریشه‌ای‌ترین خصایص انسان، که وی‌ را‌ بر قـلّه هـستی نـشانده و بر دیگر موجودات تفوق بخشیده است، بر دو مـحور انـدیشه ژرف بـه مـثابه مـحرّک نخستین و‌ قدرت‌ و توانایی دست و ارگانیزم به عنوان ابزار کارآمد فکر، تأکید کرده است و هر‌ یک‌ را جدای از دیگری ناقص می‌داند و انعطاف و کارایی‌ دست و بدن را در انسان، قرن‌ها قبل‌ از‌ نظریات‌ معاصر، مهم می‌شمرد.
منبع: تعلیم و تربیت از دیدگاه ابن‌خلدون، علیرضا اعرافی، نشریه نور علم، شماره 41، مهر و آبان 1370.


١٢:٤٥ - 1394/03/24    /    شماره : ٦٣٢٨٢    /    تعداد نمایش : ٤٢٣



خروج