صفحه اصلی | آشنایی با امام جمعه | آثار | دیدارها | خطبه ها | فهرست موضوعی | جهان اسلام | جهان | یادداشت | چندرسانه ای | برگزیده ها | پیوندها | ارتباط با ما |

صفحه اصلی > خطبه ها > فهرست موضوعی > مراکز علمی > دانشمندان، استادان و طلاب 



  چاپ        ارسال به دوست

دیدگاه ابن‌خلدون درباره اصول تربیتی

دیدگاه ابن‌خلدون درباره اصول تربیتی
برخی از اصول تربیتی را از دیـدگاه ابـن خـلدون ذکر می‌کنیم:
1. ابن خلدون رعایت اصل تدریج در آموزش‌ و در‌ نـظر گـرفتن مـیزان هوش متعلّم‌ را سفارش می‌کند و می‌گوید: آموزش علوم آن گاه‌ مؤثر‌ خواهد افتاد که تدریجی، آرام آرام‌ و گام‌ به‌ گام باشد. در آغاز، مسائل کلیدی و رئوس مطالب فـن خـاصی‌ بـر‌ متعلّم‌ القاء و تشریح می‌شود و در این زمینه توانایی فـکری و آمـادگی وی برای‌ پذیرش‌ و آموختن باید منظور شود... .
2. وی معتقد است با توجه به اصل تدریج برای آموزش هر علم‌ و فنی‌ و ایجاد ملکه علمی در دانـش‌آموز، باید مـباحث آن عـلم را طی سه مرحله به وی‌ انتقال‌ داد و بدین‌ گونه این سه مـرحله را شرح می‌دهد:
در مرحله نخست، مسائل عمده هر‌ باب‌ از‌ دانش، که اصول اولیه آن بابند، القا شده و تشریح می‌گردد،... و بدین ترتیب ملکه ضعیف و تـوانایی‌ اولیـه در آن عـلم‌ حاصل می‌شود و پس از آن در مرحله دوم، بار دیگر‌ به‌ آموزش‌ مسائل آن علم پرداخته و در سطح بـالاتری آنـها را به وی می‌آموزد و شرح و بسط‌ بیشتر داده می‌شود و مسائل‌ مورد اختلاف در آن علم هم طرح می‌گردد... و‌ در‌ مرحله‌ سوم، تحقیق نهایی را بـر مـتعلّم‌ عرضه کـرده و هیچ مشکل و مبهمی را فروگذار نمی‌کند و‌ بدین‌ صورت‌ متعلم فارغ‌ التحصیل آن دانش گـشته، ملکه راسـخه در آن نـصیبش می‌گردد. این روش آموزشی‌ سودمند‌ است. این‌ روش بر سه مرحله و تکرار سه مرحله‌ای استوار است. (ص 533)
3. وی مراعات نکردن اصل تـدریج و طـرح‌ سـه‌ مرحله‌ای مذکور و بی‌اعتنایی‌ و نیز به آمادگی ذهنی متعلّم‌ و خلاصه بی‌توجهی به روش‌های صحیح تربیتی را، نـه‌ تـنها‌ منشأ عدم‌ رشد تحصیلی، بلکه موجب آثار سویی فراگیری متعلّم‌ می‌داند:
«... معلم‌های زیادی را در این زمان دیده‌ام کـه اصـول و روش‌های آموزشی را ندانسته، مسائل دشوار علم‌ را‌ در آغاز بر دانش‌آموز عرضه‌ می‌کنند‌ و حفظ‌ و استحضار ذهنی‌ او را در آنها خواهان‌اند و گـمان‌ مـی‌برند‌ این روش صحیح آموزش است...و  هم‌ اینان مسائل نهایی علم را قبل از‌ آمادگی‌ القا می‌کنند... و بـدین گـونه ذهـن متعلّم‌ خسته‌ شده، فکر می‌کند آن‌ علم‌ در ذات خود دشوار است‌ و در تحصیل آن افسرده می‌گردد... و این در اثر سوء تـعلیم حـاصل می‌شود». (ص 533-534)
4. ابن خلدون علوم‌ را‌ به دو بخش تقسیم می‌کند: اول. علومی‌ که‌ مطلوبیت‌ ذاتی‌ دارند، نظیر طبیعیات، کلام، فقه، حدیث و نظایر‌ آنـها. دوم. عـلومی کـه مقدمه‌ و وسیله‌اند، مانند ادبیات، صرف و نحو، منطق و نظایر آنها و توصیه می‌کند: معلم نباید بیش از اندازه‌ متعلّم را‌ در‌ علوم آلیه و نوع دوم مـتوقف‌ کـند‌، بلکه به‌ اندازه‌ لازم‌ مقدمات را باید آموخت و‌ پس از آن وارد علوم اصلیه گشت (ص 536-537) و حتی در مورد مـنطق کـه مشتمل‌ بر قوانین‌ صناعی‌ تفکّر است، تأکید می‌کند که مبادا‌ کثرت‌ اشتغال‌ بدان،اندیشمندان‌ را‌ در قالب‌های ساختگی محصور‌ کـرده‌ و از آزادانـدیشی و تفکر آزاد بازدارد. (ص 535-543)
منبع: تعلیم و تربیت از دیدگاه ابن‌خلدون، علیرضا اعرافی، نشریه نور علم، شماره 41، مهر و آبان 1370.


١٢:٥٢ - 1394/03/24    /    شماره : ٦٣٢٨٧    /    تعداد نمایش : ٤١٤



خروج