صفحه اصلی | آشنایی با امام جمعه | آثار | دیدارها | خطبه ها | فهرست موضوعی | جهان اسلام | جهان | یادداشت | چندرسانه ای | برگزیده ها | پیوندها | ارتباط با ما |



  چاپ        ارسال به دوست

مفهوم مشاوره دینی

مفهوم مشاوره دینی
پس از آن که به مـفهوم «مشاوره» پرداختیم و مـقصود از آن را‌ در‌ ایـن‌ مبحث نمایاندیم و روشن شد که مفهوم سوم مراد است و نسبت‌ آن‌ با‌ مفهوم عام مـشاوره وضوح یافت و نیز با توجه به این نکته که منظور‌ از‌ دین‌ در این مـبحث «اسلام» است، این پرسش مطرح مـی‌شود کـه نسبت «مشاوره» با «دین» در عبارت «مشاوره دینی» چه مفهومی را‌ افاده‌ می‌نماید و مقصود از «مشاوره دینی» چیست؟
در این قسمت، لازم است به تدقیق و تحلیل مفهومی‌ دست‌ یازیم‌ و مفاهیم گوناگونی که از این تعبیر می‌توان اراده کرد بازنمایانیم تا از‌ ابهام‌زایی‌ و درآمیختگی مفاهیم مـصون بمانیم.
به نظر می‌آید برای این واژه سه مفهوم، قابل‌ تصور‌ است‌ که آنها را به ترتیب توضیح خواهیم داد: مفهوم اول: مشاوره دینی: «نظریه مکتب اسلام در‌ باب‌ مبانی، اهداف، اصول، فنون، روش‌ها و ارزش‌های مشاوره».
در مورد مشاوره، همان‌طور که می‌دانیم، تئوری‌ها و نظریه‌های‌ متعدد‌ و مـتنوعی پدیـد آمده است. این تعدد و گونه‌گونی یا نشئت‌یافته از دیدگاه‌های متمایز در باب «مبانی مشاوره» و‌ طبیعت‌ انسان‌ و ویژگی‌های روان‌شناختی آدمی است یا برخاسته از نظرگاههای متغایر در «فنون‌ و روش‌های مشاوره» است. طبعا این پرسش‌ها مطرح می‌شود: اولا: در هر یک از ایـن مـوضوع‌ها آیا اسلام نظر ویژه‌ای دارد؟ ثانیا:‌ آیا‌ در خصوص روش‌ها، در معارف دینی مطالب مهمی وجود دارد؟ چه نسبتی میان روش‌های‌ دینی‌ و روش‌های علم تجربی است؟ ثالثا: آیا مجموعه گزاره‌های‌ دینی‌ در‌ زمینه مبانی و مسائل مـشاوره بـه صورت‌ یک‌ نظام و نظریه دینی در ساحت مشاوره،چه نسبتی میان آن و دیگر نظریه‌هاست؟
تحقیق‌ به منظور پاسخگویی به این‌ پرسش‌ها، پژوهشی‌ ارزشمند است‌ مشروط‌ بر‌ آن که در تحقیق به دام‌ اختلاط‌ مفاهیم فرونیفتاد و بـه صـورتی روشـمند و مجتهدانه دست به تأمل زد. مـتأسفانه‌ آنـچه‌ تـاکنون انجام یافته است غالبا استخراج‌ گزاره‌های پراکنده از منابع‌ و متون دینی و احیانا آمیخته‌ با‌ خلط مفاهیم توضیح داده‌شده، بوده است.
مفهوم دوم: این مـفهوم عـبارت اسـت از «کاربرد‌ فنون، روش‌ها‌ و تکنولوژی مشاوره علمی در‌ راستای‌ اهداف‌ دیـنی و حـل‌ مشکلات‌ اخلاقی، معنوی و دینی». در این‌ مفهوم‌ منظور این است که ما مشاوره و فنون مشاوره را از علم می‌گیریم. علم با‌ تحولات‌ و با گـسترش خـودش، طبعا بـه شیوه‌ها‌ و فنون فراوان‌ در‌ باب‌ مشاوره رسیده که همه‌ آنها هـم ارزشمند است و هم تجربه گران‌قدر بشری محسوب می‌شود. بنابراین، «مشاوره دینی» به این مفهوم «به‌ کارگیری‌ اصول و فنون علمی مشاوره در‌ فـضای‌ دیـنی‌ و در‌ قـلمرو مشکلات دینی» است، یعنی در واقع فنون و روش‌ها و چیزهایی را که در عـلم مـشاوره‌ وجود‌ دارد، در‌ خدمت دین قرار می‌دهیم و برای حل‌ مشکلات‌ دینی‌ و اخلاقی‌ جامعه‌ و نسل جوان از فنون موجود در عـلم و دانـش بـشری بهره می‌گیریم. این یک امر دیگری است که هم جنبه نظری و هم جـنبه عـلمی دارد. پرسـش مهم‌ این است که ما چگونه می‌توانیم از فنون، اصول، روش‌ها و شیوه‌های علمی در باب مشاوره -که روزبه‌روز هـم بـر آن افـزوده می‌شود و انبوهی از معرفت بشری در اینجا وجود دارد- در باب‌ مشکلات‌ و مسائل اخلاقی و دینی جامعه بهره بـبریم و چـه خدمتی از این فنون و روش‌ها و سرمایه بشری، در ساحت دین و در ارتباط با دین برمی‌آید؟
مفهوم سـوم: مـشاوره‌ دیـنی‌ در مفهوم سوم آن به معنی: «کاربرد اجزاء و پاره‌هایی از معارف و مناسک و شعائر و ایمان دینی در حل مشکلات روانـی مـراجع» است. در‌ این‌ مفهوم به «نظریه مشاوره در اسلام» و‌ به «خدمت‌رسانی‌ مشاوره علمی به دین» که در مفاهیم اول و دوم به آن پرداخـتیم کـار نـداریم بلکه آنچه که حائز اهمیت است آن است که اصولا‌ در‌ مشاوره روش‌هایی وجود دارد‌ و یکی از روش‌های مـشاوره چـه در امور تحصیلی، شغلی، اخلاقی، عاطفی، روحی و خانوادگی، استفاده از روش‌های دینی و مذهبی است و سؤال این است کـه آیـا دیـن و معارف و مناسک آن می‌تواند‌ روشی‌ برای حل و درمان مشکلات مختلف روانی بشر باشد؟و اگر پاسخ بـه ایـن پرسـش مثبت است، از کدام اجزاء دین می‌توان در فضای مشاوره استفاده کرد؟ و در واقع، دین و مـعارف دیـنی‌ چه‌ خدمتی می‌تواند‌ به این مشاوره ارائه دهد؟ به طور مثال، دعا، نیایش یا ایمان و عشق الهی چه جایگاهی مـی‌توانند در مـشاوره‌ داشته باشند؟
بنابراین، وقتی که بحث از «مشاوره دینی» می‌شود یکی از این سه‌ معنا‌ را‌ می‌توانیم اراده بـکنیم: مـعنای اول:نظریه و تئوری مشاوره در اسلام با قطع‌نظر از قـلمرو آن.
معنای دوم: «کاربرد ‌‌روش‌های‌ مشاوره علمی در حل مشکلات دینی».
معنای سوم: «کاربرد پارهـ‌ای از معارف و مناسک‌ و آموزه‌های‌ دینی و اخلاقیات و شاخص‌های دینی به عنوان یک روش در مقام مشاوره».
این سـه‌ مـفهومی است که برای مشاوره دیـنی مـی‌توان اراده کرد. البته شـاید مـفاهیم دیـگری هم‌ بتوان بیان کرد.
منبع: مفهوم‌شناسی مشاوره دینی، علیرضا اعرافی، سخنرانی در افتتاحیه همایش «مشاوره از دیدگاه اسلامی»، دانشگاه آزاد اسلامی یزد و میبد.


١١:٢١ - 1394/02/29    /    شماره : ٦٢٤٤٠    /    تعداد نمایش : ٤١٤



خروج