صفحه اصلی | آشنایی با امام جمعه | آثار | دیدارها | خطبه ها | فهرست موضوعی | جهان اسلام | جهان | یادداشت | چندرسانه ای | برگزیده ها | پیوندها | ارتباط با ما |

صفحه اصلی > خطبه ها > فهرست موضوعی > خانواده > سبک زندگی اسلامی 



  چاپ        ارسال به دوست

راهکارهای سعادتمندی خانواده

راهکارهای سعادتمندی خانواده
چند نکته کلیدی وجود دارد که اعضای خانواده با رعایت آن‌ها به وظایف خود را در برابر دیگر اعضای خانواده توجه و عمل خواهند کرد. آن‌ها را برمی‌شمارم این نکات از نکات کلیدی و بسیار مهم هم در روابط اجتماعی و به‌خصوص در روابط خانوادگی و درون خانواده است. به‌ویژه من از زوج‌های جوان تقاضا دارم که به این سلسله مباحث و این نکات توجه ویژه‌ای داشته باشند. این نکات، نکات کلیدی و پایه است برای این‌که در خانه شاهد احترام متقابل، تکریم متقابل و انجام وظایف متقابل باشیم. سه نکته کلیدی عبارت است از:

ضرورت درک اعضای خانواده از یکدیگر
ضرورت درک درست اعضای یک خانواده از یکدیگر، اساس عمل به وظایف و تکالیف خانوادگی است؛ بلکه اساس عمل به وظایف اجتماعی ما است. انسان‌ها وقتی‌که در یک محیط می‌خواهند زندگی کنند باید هم دیگر را درک کنند. بین افراد جامه مشترکات زیادی وجود دارد، بشر دارای فطرت مشترک، عقل مشترک، درک‌های مشترک است اما درعین‌حال خداوند انسان و انسان‌ها را اطوار خلق کرده است. «و خلقناکم اطوارا» آدم‌ها هر دونفری باهم علی‌رغم اینکه اشتراکاتی دارند؛ تمایزات زیادی هم دارند. این تمایزات در سلایق، علایق و انگیزه‌ها است.
تفاوت‌ بین انسان‌ها گاهی برمی‌گردد به سابقه خانوادگی، سابقه اجتماعی، میزان تحصیلات و ده‌ها عامل دیگری که آدم‌ها را متفاوت می‌کند و وقتی‌ دو نفر متفاوت شدند زمینه این‌که از هم فاصله بگیرند وجود دارد. اولین و از نکات کلیدی این است که همسران و اعضای خانواده سلایق و علایق و کشش‌های یکدیگر را کشف کنند، تفاوت‌های فردی و فرهنگی هم دیگر را استخراج کنند؛ توجه به این تفاوت‌ها موجب می‌شود که آدم‌ها بهتر به وظایفشان عمل کنند. خیلی از وقت‌ها توجهی به اینکه طرف مقابل چه خواسته‌ای دارد، چه نیازی دارد، چه علاقه‌ای در وجود او است نمی‌کنیم، ندانستن این موضوع سرآغاز اختلاف و تنازع است. البته سلیقه یا انگیزه و علایق هیچ فردی همیشه درست نیست بلکه گاهی غلط هم است و باید آن را اصلاح کرد.

راهکارهای سلامت خانواده
1- شناخت همدیگر
گام اول در سلامت خانواده این است که همدیگر را بشناسیم و نیازها و علایق و سلیقه‌های هم را کشف کنیم، حتی اگر خواهان اصلاح باشیم. گاهی طرف همسر یا فرزند ما نیاز بی‌جهت یا سلیقه اشتباهی دارد که باید اصلاحش کرد، شکی نیست که مقدمه اصلاح شناخت این علاقه و سلیقه و انگیزه است؛ بنابراین اولین کلید سلامت خانواده در شناخت اعضای خانواده از یکدیگر نهفته است. آدم‌ها باید همدیگر را بشناسند و درون یکدیگر را کشف کنند؛ دنیایی که هرکدام در آن زندگی می‌کنند باید شناخته شود تا به انجام وظایف اقدام کنند؛ اگر آن نیاز و تقاضا درست است به آن جواب بدهند و یا در صورت نیاز به اصلاح آن بپردازند. گاهی همسر نیازی در ارتباط با خانواده خودش دارد یا توقع و انتظاری دارد، این توقع باید شناخت و اگر درست است به آن پاسخ داد و اگر درست نیست اصلاح کرد. فرزند هم همین‌طور در محیط عمومی جامعه هم همین‌طور است. وقتی‌ در یک اداره‌ای افرادی باهم زندگی می‌کنند و در یک محیط کاری و اجتماعی باهم زندگی می‌کنند، زندگی سالم اجتماعی نیاز به شناخت انسان‌ها از یکدیگر دارد، بعدازاین شناخت است که نوبت به اصلاح یا برآورده کردن نیاز فرد می‌رسد.
2- میزان ارتباط با دیگران
قاعده بسیار مهم دیگر که در متون کتاب سنت ما خیلی ریشه‌دار بوده و می‌توان آن را قاعده طلایی اخلاق نامید و باقاعده اول بی‌ارتباط نیست و زمینه را برای انجام وظایف متعددی که افراد باید در خانواده انجام دهند، فراهم می‌کند این است که می‌گوید: خودت را میزان ارتباط با دیگران قرار بده «فَأَحْبِبْ لِغَيْرِكَ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَ اكْرَهْ لَهُ مَا تَكْرَهُ لَهَا»  این قاعده را باید با آب‌طلا نوشت. در وصیت‌نامه امیرالمؤمنین به امام حسن مجتبی طبق نقلی یا به محمد بن حنفیه طبق نقل دیگر در نهج‌البلاغه حضرت می‌فرمایند: «يَا بُنَيَّ اجْعَلْ نَفْسَكَ مِيزَاناً فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ غَيْرِك‏» می‌فرمایند خودت را ملاک در روابط میان خود و دیگران قرار بده، هر آنچه برای خود می‌پسندی برای دیگران هم بپسند و هر آنچه برای خود نمی‌پسندی برای دیگران هم نپسند. این‌که خود را میزان قرار بدهی خیلی راه گشا است. این اصل در روابط عام اجتماعی نیز حاکم است اما در خانه و روابط همسران، فرزندان و اعضای خانواده اهمیت ویژه‌ای دارد. این موضوع که هرکدام از افراد خانواده خود را جای دیگری قرار بدهند و ببینند که اگر من جای او بودم به همین رفتار قانع می‌شدم یا نه «اجْعَلْ نَفْسَكَ مِيزَاناً فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ غَيْرِك‏» این قاعده طلایی اخلاقی است این تعبیر، تعبیر درستی است که در کتاب و سنت و روایات فراوان موردتوجه قرارگرفته است. «وَ لَا تَظْلِمْ كَمَا لَا تُحِبُّ أَنْ تُظْلَم‏» همان‌طور که دوست نداری به تو ظلم کنند به همسر و پدر و مادر و اعضای خانواده ظلم نکن «وَ أَحْسِنْ كَمَا تُحِبُّ أَنْ يُحْسَنَ إِلَيْك‏» همان‌طور که دوست داری با تو خوب رفتار بکنند با دیگران هم همان‌طور رفتار کن «وَ اسْتَقْبِحْ مِنْ نَفْسِكَ مَا تَسْتَقْبِحُهُ مِنْ غَيْرِك‏» کاری که از دیگران بد میدانی در برابر دیگران انجام نده. بدت می‌آید که همسرت تند شود یا توهین کند تو هم از این اقدام اجتناب کن. این هم قاعده دوم است که انسان خودش را ملاک ارزیابی دیگران قرار بدهد ببیند که او چه توقعی دارد دیگری هم همین توقع را دارد نه این‌که یک‌طرفه من هزار توقع را داشته باشم از فرند و همسرم و توقعات آن‌ها را نبینم این درست نیست و باید خود را میزان قرارداد.
3- نگاه آرمانی و آسمانی
نگاه به تشکیل کانون خانواده باید نگاهی آسمانی و آرمانی شود. همان‌طور که در خطبه قبل عرض کردم خانواده تأمین‌کننده سطوح مختلف نیازهای آدمیان است اما مهم است ما در فضای خانواده نگاهمان را آرمانی و آسمانی کنیم. خانه علی و فاطمه سلام‌الله علیهما الگوی یک‌خانه ایمانی و آرمانی بود. در خطبه قبل به این مطلب اشاره کردم که علی از فاطمه و فاطمه از علی چه توصیفی در محضر پیامبر از یکدیگر کردند. او فرمود: بهترین یار من در اطاعت خدا فاطمه است و فاطمه فرمود: بهترین شوهر، همان شوهری که مال‌ومنال ندارد اما سابقه جهاد و فداکاری درراه خدا دارد این بهترین شوهرهاست. ملاک خوبی و شوهر و همسر را هیچ‌کدام از این دو بزرگوار در مال و مقام و ظواهر و تشریفات دنیا ندانستند؛ هر دو فرمودند ما نگاهمان به‌جای دیگری است. این خانه، خانه الهی است. در جای دیگری وقتی‌که علی علیه‌السلام از فاطمه سلام علیها سؤال می‌کند که چرا در این چند روز این‌جور رنگ از چهره بچه‌ها پریده فاطمه عرض می‌کند که من چند روز است به بچه‌ها غذا ندادم. این خانه حسن و حسین و زینب تربیت می‌کند. بعد علی سؤال می‌کند که چرا به من نگفتی که بچه‌ها چند روز است غذا نخورده‌اند. جوابی که فاطمه سلام‌الله علیها می‌دهد الگوی درخشانی برای ما است. فاطمه جواب می‌دهد: «إِنِّي لَأَسْتَحْيِي مِنْ إِلَهِي أَنْ تُكَلِّفَ نَفْسَكَ مَا لَا تَقْدِرُ عَلَيْه‏»  از خدا خجالت کشیدم که بر علی چیزی را که توان آن را ندارد تحمیل کنم. این سنت اسلامی است. بدین گونه همسر رعایت توان همسر و شوهر را دارد و شوهر هم همین‌طور، اعضای خانواده نیز باید بدین‌سان عمل کنند. فاطمه سلام‌الله می‌گوید من از خدا خجالت می‌کشم که چیزی از تو بخواهم که نمی‌توانی آن را تأمین کنی؛ از تو بخواهم خرید و تشریفات و تجملاتی که در طاقت تو نیست. این توقعات زمینه را برای فساد خانواده و فساد جامعه ایجاد می‌کند این خانه علی و فاطمه است.
منبع: خطبه نماز جمعه قم مورخ 93/12/8


٠٩:٤٧ - 1394/02/23    /    شماره : ٦٢١٨٦    /    تعداد نمایش : ٣١٩



خروج