سوگند به معاد و وجدان بیدار انسانی حجتالاسلام والمسلمین صالح با اشاره به آیات ابتدایی سوره قیامت اظهار داشت: «خداوند در این سوره به روز قیامت و “نفس لوامه” سوگند یاد کرده است. نفس لوامه همان وجدان بیدار انسانی است که در کنار نفس اماره (دعوتکننده به بدی) و نفس مطمئنه (رسیدن به آرامش با یاد خدا)، نقشی کلیدی در هدایت انسان ایفا میکند.»
وی در خصوص چرایی سوگند به قیامت افزود: «برخی مفسران “لا” در ابتدای سوره را تاکید و برخی آن را نفی میدانند؛ به این معنا که عظمت قیامت آنچنان روشن است که حتی نیاز به سوگند ندارد، اما در هر صورت، همراهی سوگند به قیامت و نفس لوامه نشاندهنده پیوند عمیق میان دادگاه درونی انسان و دادگاه عدل الهی در رستاخیز است.»
بازسازی ظرافتهای بدنی و ریشه روانشناختی انکار معاد سخنران مراسم با استناد به آیات الهی درباره قدرت خداوند در بازسازی بدن انسان گفت: «قرآن صراحتاً میفرماید که ما نه تنها استخوانها را جمع میکنیم، بلکه حتی سرانگشتان (بنان) را با تمام ظرافتهایش بازسازی میکنیم. تردید برخی انسانها در وقوع قیامت، ناشی از نبود دلیل نیست، بلکه ریشه در میل آنها به “آزادی مطلق برای گناه” دارد. انسان میخواهد راه پیش رویش برای شهوات باز باشد، لذا با پرسشهای تردیدآمیز درباره زمان قیامت، سعی در فرار از مسئولیت دارد.»
یکسوم قرآن در خدمت تبیین معاد حجتالاسلام والمسلمین صالح با بیان آماری از آیات الهی تصریح کرد: «معاد یکی از گستردهترین مفاهیم قرآنی است؛ به طوری که حدود ۱۲۰۰ آیه، معادل یکسوم قرآن کریم، به این موضوع اختصاص یافته است. قرآن حیات انسان را به چهار مرحله “جنین”، “دنیا”، “برزخ” و “قیامت” تقسیم میکند که مرحله آخر، فصل شکوفایی و رسیدن به کمال نهایی است.»
دنیا مزرعه و قیامت فصل بهار اعمال ایشان با استناد به حدیث نبوی «الدنیا مزرعه الآخره» خاطرنشان کرد: «دنیا محل کاشت و مراقبت است و معاد، زمان درو کردن. همانطور که باران زمین مرده را زنده و شکوفا میکند، قیامت نیز فصل شکوفایی اعمال صالح است. طبق روایات، صدقهای که انسان در این دنیا (بهویژه در ماه شعبان و رمضان) میدهد، توسط خداوند رشد داده میشود تا جایی که در روز قیامت عظمت آن به اندازه کوه احد میرسد.»
ابعاد تربیتی و نقش بازدارنده یاد مرگ حجتالاسلام والمسلمین صالح در بخش پایانی سخنان خود به آثار تربیتی معادباوری در زندگی روزمره اشاره کرد و گفت: «یاد مرگ و معاد، صرفاً برای آخرت نیست، بلکه “ترمز اخلاقی” زندگی دنیاست. امام صادق (ع) میفرمایند یاد مرگ، شهوات را از بین میبرد، ریشههای غفلت را قطع میکند، دل را با وعدههای الهی قوی میسازد و آتش حرص را خاموش میکند.»
وی با نقل توصیه جبرئیل به پیامبر اکرم (ص) تاکید کرد: «انسان معادباور، در این دنیا دچار حرص و طمع نمیشود و زبان و چشم خود را از گناه میبندد، چرا که میداند طبق آیه “فمن یعمل مثقال ذره خیرا یره”، باید پاسخگوی کوچکترین اعمال خود باشد.»
گفتنی است سلسله جلسات تفسیر قرآن کریم توسط حجتالاسلام والمسلمین صالح در طول ماه مبارک رمضان ادامه خواهد داشت.
Δ