نشست علمی «فلسفه؛ هنر اندیشه و شجاعت پرسیدن» در نمایندگی گرجستان

در این نشست، آفیق علی‌اف، از فارغ‌التحصیلان جامعةالمصطفی العالمیه به تبیین جایگاه فلسفه در سنت حکمت اسلامی پرداخت و گفت: بشر همچنان بعد از چند هزار سال تمدن، هنوز درباره «حقیقت چیست» جلسه می‌گذارد. نشانه امیدوارکننده‌ای است؛ یعنی هنوز کاملاً تسلیم شبکه‌های اجتماعی نشده‌ایم.

در آغاز برنامه، کامران محمداف، استاد فلسفه نمایندگی، ضمن خیرمقدم به حاضران، به جایگاه فلسفه در حوزه‌های علمیه اشاره کرد و گفت: «فلسفه اسلامی ادامه مسیر حکمای الهی از فارابی تا صدرالمتألهین است و هیچ تعارضی با دین ندارد.» وی سپس سخنران نشست را معرفی کرد.

آفیق علی‌اف در ابتدای سخنان خود، به تفاوت میان «فیلسوف» و «فلسفه‌دان» از منظر حکمت اسلامی پرداخت و با استناد به دیدگاه ابونصر فارابی در کتاب «آراء اهل المدینه الفاضله» اظهار داشت: فیلسوف کسی است که حیات علمی و عملی او بر پایه حکمت الهی شکل گرفته، در حالی که فلسفه‌دان صرفاً به معلومات فلسفی آگاهی دارد.

وی در ادامه، فلسفه را دانشی دانست که به پرسش‌های بنیادین انسان درباره هستی، حقیقت، جایگاه انسان و عدالت می‌پردازد و تأکید کرد این مسائل تنها از طریق عقل نظری و تأمل فلسفی قابل بررسی‌اند.

سخنران نشست با اشاره به تعریف فلسفه نزد صدرالمتألهین شیرازی، فلسفه را «علم به موجود بما هو موجود» توصیف کرد و افزود: در حکمت متعالیه، فلسفه دانشی برهانی و یقین‌آور است که ریشه در سنت فلسفی ارسطو، ابن‌سینا و حکمای اسلامی دارد.

در بخش دیگری از این نشست، اهداف فلسفه اسلامی در چهار محور «شناخت مراتب وجود»، «تمایز وجود حقیقی و اعتباری»، «شناخت علت نخستین و صفات الهی» و «کاربست عملی فلسفه در اخلاق و عدالت اجتماعی» تبیین شد.

آفیق علی‌اف همچنین با اشاره به مسئله جهان‌بینی و نسبت آن با ایدئولوژی، تصریح کرد: جهان‌بینی توحیدی مبتنی بر اصل «لا إله إلا الله» کامل‌ترین چارچوب معرفتی برای فهم هستی است و ایدئولوژی بدون پشتوانه صحیح جهان‌بینی، به انحراف منتهی می‌شود. تاریخ بشر هم اساساً آرشیوی عظیم از ایدئولوژی‌هایی است که فکر می‌کردند حقیقت را کامل فهمیده‌اند و بعد با شکوه تمام به دیوار خورده‌اند.

در بخش معرفت‌شناسی، سخنران به موضوع امکان شناخت و جایگاه عقل، حس و ادراک قلبی در حکمت اسلامی پرداخت و بیان کرد: شک در فلسفه اسلامی، ابزاری برای رسیدن به یقین است، نه نفی حقیقت.

وی در بخش پایانی سخنان خود تأکید کرد: فلسفه صرفاً مجموعه‌ای از مباحث نظری نیست، بلکه شیوه‌ای برای زیستن عاقلانه، پرسشگری و پرهیز از داوری شتاب‌زده است؛ رویکردی که در سیره امام جعفر صادق (علیه السلام) و شاگردانی همچون هشام بن حکم مشاهده می‌شود.

این نشست با استقبال اساتید و طلاب همراه بود و در پایان، جلسه پرسش و پاسخ برگزار شد. همچنین مقرر گردید سلسله نشست‌های «حکمت و زندگی» به صورت ماهانه در مدرسه علمیه امام رضا (علیه السلام) ادامه یابد.