آیین سیاسی عبادی حج از منظر رهبر شهید انقلاب اسلامی

مقاله پیش رو با عنوان «حج عمل سیاسی و معنوی از دیدگاه امام شهید حضرت آیت الله خامنه ای(ره)» به قلم دانش آموخته المصطفی نگارش گردید و در روزنامه Le Paye کشور بورکینافاسو منتشر گردید.

نویسنده: احمد بارو، دانش آموخته بورکینافاسویی جامعةالمصطفی

آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر معنوی جمهوری اسلامی ایران و مرجع دینی جهان اسلام، پیش از شهادتش در فوریه ۲۰۲۶ توسط ائتلاف آمریکا-اسرائیلی، در پیام‌های سالانه خود به زائران حج، از جایگاه حج برای پیوند تنگاتنگ معنویت، سیاست و همبستگی با فلسطین استفاده کرد.

در ژوئن ۲۰۲۴، در حالی که غزه در معرض حمله اسرائیل قرار داشت که او آن را “نسل‌کشی بی‌سابقه در تاریخ” توصیف کرد، ایشان سخنرانی خود را حول مفهوم برائت از مشرکین، یعنی برائت از مشرکان و ستمگران، تنظیم کرد. او با یادآوری اینکه حضرت ابراهیم حج را عملی برای شکستن استبداد نمرود قرار داده بود، اظهار داشت که “حج بدون برائت ناقص است”.

برای رهبر ایران، حج یک عمل فردی و جداگانه نیست. باید شهادت جمعی علیه بی‌عدالتی باشد. او اعلام کرد: “کسانی که توانایی مالی دارند و برای غزه فریاد نمی‌زنند، حج آنها زیر سؤال می‌رود. سکوت در برابر ظلم، همدستی است.” او اقدامات وحشیانه رژیم صهیونیستی علیه فلسطینیان را محکوم کرد و سکوت برخی دولت‌های مسلمان را که آن را خیانت به آرمان فلسطین می‌داند، محکوم نمود. ایشان خواستار برگزاری قدرتمند مراسم برائت در مکه و مدینه شد تا هر زائری بتواند صدای مظلومان را بلند کند.

وحدت امت

وحدت امت یک موضوع محوری بود. رهبر معظم انقلاب نسبت به تفرقه شیعه و سنی هشدار دادند و معتقد بودند که این تفرقه به نفع دشمن است. او تأکید کرد: «شیعیان و سنی‌ها، اگر تفرقه داشته باشید، طعمه آسانی هستید. حج جایی است که باید در مقابل استکبار دست اتحاد خود را نشان دهید.» از نظر او، حج باید وحدت جامعه مسلمانان را در مقابل ائتلاف آمریکایی-اسرائیلی نشان دهد.

در مه ۲۰۲۵، همزمان با ورود جنگ غزه به دومین سال خود و تشدید تنش‌های منطقه‌ای، موضوع انتخاب شده این بود: «حج، نمایش قدرت امت و حمایت از مظلومان». ایشان حج را به عنوان «کنگره جهانی» مسلمانان معرفی کرد. به گفته او، «لبیک اللهم لبیك» به معنای «اینجا هستم، ای خدا، تا از تو اطاعت کنم، نه از ستمگران». این سوگند مقاومت است.

یک سال بعد، او با بررسی اوضاع، خاطرنشان کرد که با وجود بیش از ۴۰۰۰۰ شهید، غزه تسلیم نشده است. وی این را «شکستی سهمگین» برای اسرائیل و متحدان آمریکایی‌اش می‌داند. رهبر انقلاب از بیداری ملت‌های غربی استقبال کرد و هشدار داد که دولت‌های مسلمانی که روابط خود را با اسرائیل عادی‌سازی می‌کنند، توسط تاریخ قضاوت خواهند شد. او همچنین علمای ساکت را محکوم کرد: «وای بر کسانی که کودکان غزه را تکه‌تکه می‌بینند و از ترس یا منافع شخصی سکوت می‌کنند.»

سه اصل راهنما از این پیام‌ها استنباط می‌شود:

اول، حج هم یک عمل معنوی است و هم سیاسی.

دوم، دفاع از فلسطین به معیاری برای اصالت مسلمانان تبدیل می‌شود.

سوم، وحدت امت در مواجهه با دشمن مشترک یک واجب است.

از نظر ایشان، حج را نمی‌توان به یک آیین فردی تقلیل داد؛ این یک تعهد جمعی برای مقاومت و همبستگی با مظلومان است.