حجتالاسلام والمسلمین دکتر حسن یوسفزاده، سخنران اصلی این نشست که سالها به عنوان نماینده جامعه المصطفی در گرجستان فعالیت داشته و از نزدیک با واقعیتهای میدانی این کشور آشناست، پشت تریبون قرار گرفت و ضمن تشکر از برگزارکنندگان و قدردانی از حضور گرم و پرشور مخاطبان، تأکید کرد که مطالب ارزشمندی را در این جلسه ارائه خواهد داد که بخش قابل توجهی از آنها در بانکهای اطلاعاتی متعارف و منابع رایج وجود ندارد و حاصل سالها تجربه زیستی، پژوهش میدانی و تعامل مستقیم با اقشار مختلف مردم گرجستان است.
وی در ابتدای سخنان خود با ترسیم چشم اندازی از وضعیت ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی، اظهار داشت که این منطقه متشکل از سه کشور ارمنستان، گرجستان و آذربایجان، به دلیل همجواری با روسیه از شمال، ترکیه از غرب و ایران از جنوب، از حساسترین و راهبردیترین نقاط جهان به شمار میرود و به همین دلیل، صحنه رقابت و کشمکش قدرتهای بزرگ جهانی به ویژه غرب و روسیه قرار گرفته است. وی با تأکید بر اینکه گرجستان امروز در خط مقدم این مناقشات قرار دارد، تصریح کرد که این کشمکشهای خارجی به داخل این کشور نیز تسری یافته و جامعه گرجستان را با چالشها و دوگانگیهای جدی مواجه ساخته است و همین امر سبب شده که دولت گرجستان در تعامل با ایران، با احتیاط و محافظهکاری بیشتری رفتار کند و از بروز هرگونه تنش احتمالی با قدرتهای غربی اجتناب نماید.
دکتر یوسفزاده در ادامه به موضوع مناطق خودمختار و جداییطلب آبخازیا و اوستیای جنوبی اشاره کرد و گفت که این مناطق به عنوان واحدهای سیاسی جداگانه و مستقل شناخته میشوند که از سوی روسیه به رسمیت شناخته شدهاند و این موضوع خود یکی از چالشهای اصلی پیشروی تمامیت ارضی گرجستان و همچنین یکی از نقاط عطف اختلافات میان گرجستان و روسیه محسوب میشود. ایشان در بخش دیگری با ارائه آمار دقیق جمعیتی، خاطرنشان کرد که جمعیت گرجستان حدود ۳.۷ میلیون نفر برآورد شده است که از این تعداد، ۱۰٫۴ درصد مسلمانند که ۵۰ درصد آنها اهل سنت و ۵۰ درصد دیگر شیعه هستند. و اقلیت ارمنیها نیز حضور قابل توجهی در این کشور دارند.
سخنران اصلی این نشست گفت : از منظر سیاسی، گرجستان به صورت نظام حزبی اداره میشود و در حال حاضر حزب رویای گرجی به رهبری بیدزینا ایوانشویلی، میلیاردر معروف این کشور، رهبری حزب را در دست دارد و قدرتمندترین فرد کشور از نظر سیاسی و اقتصادی است. وی با اشاره به ویژگیهای اقتصادی گرجستان، گفت که این کشور از نظر تأمین گندم و انرژی، کاملاً وابسته به واردات از کشورهای دیگر است و این وابستگی، یکی از نقاط آسیبپذیری اقتصادی آن محسوب میشود. با این حال، رشد اقتصادی قابل توجه گرجستان از سال ۲۰۰۴ به بعد، یکی از نقاط قوت این کشور به شمار میرود و دو عامل مهم در این موفقیت نقش داشتهاند که برای ایران نیز بسیار درسآموز است؛ نخست، سادهسازی قوانین و مقررات و دوم، تسهیل چشمگیر در فرآیندهای کسبوکار با هدف جذب سرمایهگذاری خارجی. شاخص سهولت کسبوکار و فساد در گرجستان از رتبه ۱۳۳ جهان به زیر ۱۰ ارتقاء یافته است.
وی افزود که خدمات مدنی و شهروندی در این کشور به شکلی هوشمندانه در یک ساختمان و یک مرکز متمرکز شده است و شهروندان در هر شهری که زندگی میکنند، با مراجعه به یک مرکز واحد میتوانند تمامی امور اداری و مدنی خود را پیگیری کنند و این موضوع، رضایت عمومی بالایی را به همراه داشته است. از نظر زیرساختهای فناوری اطلاعات، گرجستان از تجربه موفق زیرساختی آمریکا بهره گرفته و شبکههای ارتباطی و اینترنتی پیشرفتهای در این کشور ایجاد شده است.
ایشان افزود در حوزه صادرات نیز گرجستان عملکرد بسیار خوبی دارد و در صادرات محصولات کشاورزی به ویژه محصولات مرتبط با انگور، رتبه اول را در منطقه قفقاز به خود اختصاص داده است و با کشورهای چین، امارات متحده عربی و برخی کشورهای دیگر نیز روابط تجاری آزاد برقرار کرده است. یکی از نکات شگفتانگیز در سیستم اداری گرجستان، ترخیص کالا در کمترین زمان ممکن است که نشان از کارآمدی بالا و حذف بروکراسیهای زائد در این کشور دارد و میتواند الگویی برای سایر کشورها از جمله ایران باشد.
دکتر یوسفزاده در ادامه و در بخش محوری سخنان خود، به نقش بنیادین دین و زبان در شکلگیری هویت ملی گرجستان پرداخت و با اشاره به تاریخ ورود مسیحیت به این سرزمین، اظهار داشت که بر اساس روایتهای تاریخی و دینی، یکی از حواریون حضرت مسیح (ع) به نام رسول آندرو، در قرن اول میلادی مسیحیت را به گرجستان آورده و این آیین به تدریج در میان مردم گسترش یافته و به ستون اصلی هویت جمعی آنان تبدیل شده است. وی در ادامه به شخصیت تأثیرگذار ایلیا چاوچاوادزه به عنوان پدر هویت ملی گرجستان اشاره کرد و گفت که این اندیشمند بزرگ، نقش اساسی در احیای زبان و ادبیات گرجی و تقویت احساس ملی و استقلالطلبی در این کشور داشته است و امروز دانشگاهی به نام او در گرجستان فعالیت میکند که نشان از جایگاه رفیع او در نزد مردم این کشور دارد.
وی سپس به جریانهای مختلف درون مسیحیت ارتدکس و اقلیتهای آن و نیز مبانی اعتقادی این آیین پرداخت و اظهار داشت که در برخی گروههای مذهبی گرجستان، قوم محوری وجود دارد و این طرز تفکر، گاه به انزوای اقلیتهای دینی منجر میشود. وی با اشاره به تلاش گسترده گرجستان برای پیوستن به اتحادیه اروپا و همسوسازی خود با ارزشهای غربی، اذعان کرد که در ظاهر و در سطح قوانین نوشتهشده، آزادیهای مذهبی در این کشور به رسمیت شناخته شده و رعایت میشود، اما در عمل و در بستر اجتماعی، دین در برخی موارد به یک مسئله امنیتی و سیاسی تبدیل میشود و اقلیتهای مذهبی به ویژه مسلمانان با محدودیتهایی در ساخت مساجد و حسینه ها مواجه هستند.
دکتر یوسفزاده با تأکید بر اهمیت تکلم به زبان گرجی، سه مؤلفه اصلی هویت ملی در گرجستان را به طور شفاف تبیین کرد و گفت: «هویت ملی گرجستان بر سه ستون استوار است؛ نخست مسیحیت به عنوان دین رسمی و غالب، دوم زبان گرجی به عنوان ابزار ارتباطی و هویتی، و سوم گرجستان به عنوان وطن و سرزمین مادری. هر فردی که یکی از این سه مؤلفه را نداشته باشد، در نگاه عمومی و حتی در نگاه برخی نهادهای رسمی، گرجی کامل محسوب نمیشود و این موضوع، فشارهای روانی و اجتماعی نسبی را بر اقلیتهای مذهبی و زبانی وارد میآورد.»
وی با تفکیک میان گروههای مختلف، خاطرنشان کرد که مسیحیان غیرارتدکس مانند کاتولیکها و ارمنیها و همچنین یهودیان، فشار چندانی را تحمل نمیکنند و وضعیت نسبتاً مساعدی دارند، اما مسلمانان که حدود ۱۰ درصد جمعیت را تشکیل میدهند، همواره در معرض فشارهای عمومی، تبعیضهای نهادینهشده و محدودیتهای فرهنگی و اجتماعی قرار دارند و این موضوع یکی از چالشهای اساسی حقوق بشر و آزادیهای مذهبی در گرجستان به شمار میرود.
وی همچنین به شخصیت تأثیرگذار و بسیار محبوب ایلیا پاتریارک اشاره کرد که در میان مردم گرجستان از جایگاه والایی برخوردار بود و در عین حال در عقاید شخصی خود، نگاهی مثبت و دوستانه به مسلمانان داشت و این رویکرد او میتواند به عنوان پلی برای تعاملات دینی و فرهنگی مورد استفاده قرار گیرد. دکتر یوسفزاده تأکید کرد که اولین رئیسجمهور گرجستان در تعامل با مسلمانان به صورت تعصب آمیز رفتار می کرد که نارضایتی عمومی در میان مسلمانان را به دنبال داشت. البته در سال های اخیر به همزیستی مسالمت آمیز در این کشور تاکید می شود.
دکتر یوسفزاده در بخش واپسین سخنان خود، به موضوع تعاملات و مناسبات کنونی ایران و گرجستان پرداخت و با نگاهی نقادانه به سیاست خارجی ایران در چند دهه اخیر، اظهار داشت که متأسفانه رویکرد غالب در سیاستهای کلان کشور، رویکردی غربگرایانه بوده است و این امر سبب شده تا ظرفیتهای بینظیر همکاری با کشورهای منطقه از جمله گرجستان نادیده گرفته شود.
وی با تأکید بر اینکه دولت فعلی گرجستان با رویکرد متعادلسازی و حفظ فاصله از هر دو بلوک شرق و غرب، سیاستی هوشمندانه در پیش گرفته است، این شرایط را یک فرصت طلایی برای ارتقاء سطح روابط و همکاریهای دوجانبه میان ایران و گرجستان دانست و گفت که در این برهه حساس، میتوان گامهای مؤثری برای گسترش مناسبات اقتصادی، فرهنگی و علمی برداشت. ایشان در ادامه به ویژگیهای دولت فعلی گرجستان اشاره کرد که به عنوان دولتی خانوادهگرا و متمایل به ارزشهای سنتی شناخته میشود و با وجود فشارهای بینالمللی شدید، قانون همجنسگرایان را تصویب نکرده است و این مقاومت در برابر فشارهای غربی، نشان از حفظ هویت مستقل و پایبندی به ارزشهای بومی دارد و میتواند زمینهساز همکاریهای فرهنگی و دینی با ایران باشد.
Δ